007311

rubriko: politiko/eseo

foto-sugesto: neniu

prioritato: 1

KORUPTECO

Putrantaj demokratioj

ěenerale oni ne dubas, ke demokratio estas la regmaniero, kiu al la plejparto de iu ajn popolo garantias eblan maksimumon de justeco kaj bonfarto. Sed, rigardante la situacion en pluraj ■tatoj en Sud-Ameriko, Afriko kaj aliaj mondpartoj, raciaj homoj ofte pridubas nun la enkondukan aserton.

Venezuelo, ekzemple, estas unu el la plej petrolriŠaj landoj de la mondo, demokratie regata dum pli ol kvar jardekoj. Tamen la plejparto de la lo°antoj vivas tre malriŠe. Ankař en la petrolriŠa Ni°erio, en Afriko, la popolo ne prosperas ekonomie. Aliflanke notindas, ke en tiuj Ši kaj aliaj landoj multaj politikistoj sukcesas sin ege riŠigi.

Egoismaj politikistoj

Okcidentaj landoj konsideras nuntempe nuligi la ■uldojn (t.e. prunteprenitan monon, ofte malbone, eŠ frařde uzitan). Respondecaj entreprenistoj kutimas pruntepreni monon por investi °in en profitodonan produktadon. Sed la en■uldi°o de multaj ■tatoj, malbone (ař eŠ kanajle) administrataj, fari°is pro sinriŠi°o de egoismaj politikistoj. Ău pravigeblas donaci tiajn ■uldojn al landoj, kiuj kapablas nek kontroli la uzon de prunta╝oj nek kondamni tiujn, kiuj trompas kaj pri■telas siajn elektintojn? Certe kulpas ankař la kreditoroj, kiuj pruntedonis monon, sciante pri °ia onta misuzo.

La parlamentanoj de malriŠaj landoj ofte ricevas tre altajn salajrojn, ege pliampleksigitajn de la t.n. krompagoj kaj de aliaj avanta°oj (flugbiletoj, lo°ejoj, ktp). Tamen ili nek kontrolas nek kritikas malhonestajn elspezojn de la registoj. Kiom da dolaroj lukse mal■paras altranguloj dum superfluaj internaciaj voja°oj?

Sana demokratio bazi°as sur funkciado de opoziciaj partioj, kiuj sin kontrolas. Simptomo de putranta demokratio estas, kiam la koruptemuloj de opoziciaj partioj sin reciproke protektas, helpante unu la alian ka■i la fripona╝ojn. En kelkaj landoj la korupteco enrampis eŠ la justicon. Tie malhonestaj ju°istoj kunlaboras (kaj kunprofitas) gaje kun politikistaj kanajloj.

Propraj interesoj

Demandindas, do, kiel bremsi tian memdetruon, tian pereigon de socia bonfarto. En Peruo prezidanto Fujimori sukcesis savi sian landon el ­aoso, deveninta de korupteco en justico kaj parlamento, el gerila teroro kaj ekonomia mizero. Bedařrinde misfaroj de kelkaj liaj kunlaborantoj makulis poste tiujn meritojn. Ankař prezidanto Chßvez en Venezuelo, kiu ne aspektas tre demokratie, estas rezulto de ■tata krizo, kiu pere de pure demokratiaj procedoj apenař solveblis: ne ver■ajnas, ke koruptaj parlamentanoj voŠdonas kontrař siaj propraj interesoj.

FeliŠe jam aperis alia tařga rimedo kontrař tiu Ši socia malsano. En pluraj landoj ╝urnaloj, televido kaj radio denuncas la misfarojn. Ofte ╝urnalistoj agas tiel el sia sana konscienco, aliaj °in faras el monavido por vendi artikolojn. Ăiuokaze la senmaskigo de malhonestaj politikistoj helpas malfortigi ties potencon, kelkfoje eŠ sukcesas forigi ilin. Bedařrinde ne mankas okazoj, kie ╝urnalistoj devis pagi tian agadon per sia vivo: krimaj mafioj ne pardonas la senmaskigon de siaj politikaj protektantoj.

Werner SCHAD

 ;