numero: 007260

rubriko: moderna vivo

foto-sugesto: atendantaj pasa°eroj

prioritato: 1

FERVOJOJ

Politiko elreligita

Katastrofe, ­aose evidenti°is jardekoj da subinvestado en britaj fervojoj, kiam fine de oktobro paralizi°is surrela transporto en Britio. Post rapidtrajna elreli°o apud Londono, kiam pereis kvar homoj, fakuloj anoncis, ke reloj Še Š. 200 lokoj tra la tuta lando estas tiom difektitaj, ke nepras tuj ař fermi liniojn ař severe limigi la rapidecon de trajnoj.

Rezulte: miloj da nuligitaj ař malfruigitaj trajnoj, centmiloj da koleraj, konfuzitaj pasa°eroj -- ař klientoj, kiel nomas ilin la privatigitaj fervojaj kompanioj. El horaroj fari°is hororoj: preskař senaverte, ekzemple, estis fermita unu el la du Šeflinioj inter Skotlando kaj Anglio, tiel ke voja°ontoj estis devigataj envagone pasigi la nokton. Dum kelkaj semajnoj voja°i per trajno fari°is loterio -- kvankam kun nula gajno-■anco. Ůtormoj kaj inundoj kontribuis al la ­aoso, tiel ke dum unu tago apenař trafikis trajnoj en suda kaj meza Anglio. Tiam ankař ■oseoj kaj flughavenoj estis trafataj.

Profitoj

Ekde 1995 funkcias -- lař cinikuloj misfunkcias -- privatigita fervojo en Britio. Aktuale respondecas Š. 25 apartaj kompanioj pri trajn-servoj; alia kompanio, Railtrack [rejltrak], kiu respondecas pri trakoj, signaloj kaj kelkaj stacidomoj, "luigas" siajn trakojn al la aliaj kompanioj, kiuj pagas tarifon kontrař Šiu trajno, kiun ili trafikigas. Tamen por Railtrack -- kaj por la aliaj privataj kompanioj -- gravas unuavice profitoj kaj akciuloj, duavice sekureco kaj pasa°eroj. Kvankam Railtrack ja estis informita pri la mizera stato de siaj trakoj, la kompanio -- por minimumigi siajn elspezojn -- prokrastis la ur°e bezonatan ripar-programon.

Fervoja privatigo en Britio konsistas el bizara miksa╝o de fiasko kaj festo. Fiasko, en la senco, ke -- kvankam privataj -- la kompanioj ankorař konsumas miliardojn da pundoj de la registaro (= de impostpagintoj) -- en la lasta jaro de nacia, ■tata sistemo la fervojoj ricevis subvencion je unu miliardo da pundoj, dum Railtrack jare ricevas trioblon; festo, en la senco, ke pli da varoj, pli da pasa°eroj estas tage surrele transportataj ol antař kelkaj jaroj (kio tamen rilatas eble al vigla ekonomio kaj al apenařa senlaboreco).

Paneoj

Malgrař tio videblas Šie la efikoj de jaroj da subinvestado. Ăirkař ManŠestro, ekzemple, ankorař trafikas dizeltrajnoj konstruitaj en la 50aj jaroj; Šiutagas malfrui°oj kaj paneoj (ne nur de malnovaj lokomotivoj sed de signala infrastrukturo instalita en la 60aj jaroj); kaj mankas ařtomata trajnbremsado tařga por la plej rapidaj vagonaroj (Railtrack kaj la aliaj kompanioj rifuzas elspezi la sumojn por sekureco, kiajn ekzemple investis fervojoj en Germanio ař Francio). Plue: por ■pari monon estis elpostenigitaj Še privatigo tiom da ofte spertaj, lojalaj fervojistoj, ke nun, por antařenigi nun neprajn riparojn kaj plibonigojn, Railtrack estas devigata dungi in°enierojn el Rumanio.

Ruze

Dispecigo kaj privatigo de iama nacia fervojo signifas, ke okaze de disfalo de la sistemo la registaro -- tre ruze -- povas sin distancigi. Ăiu kompanio kulpigas la aliajn: Railtrack siavice la firmaojn koncesiatajn plenumi la laboron, kaj tiuj la etfirmaojn, kiu fakte faras la laboron. Ăiu neas respondecon: dume la trajnoj ne ruli°as. La laborista registaro, kiu kiel opozicia partio lařte kaj longe kondamnis la privatigo-programon de la tiama konservativa registaro, nun mutas: super promesita malprivatigo almenař de Railtrack ■vebas embarasa silento.

La sola pozitiva rezulto de tiu Ši hontinda╝o estas, ke la registaro estas devigita rezigni pri sia plano privatigi flughavenajn kontrolistojn. La publiko, vidinte, ke sur la reloj sekureco kaj efikeco estas buŠitaj sur la altaro de profitoj, rifuzis toleri samajn misojn, samajn freneza╝ojn en la aero. Elreligo de rapidtrajno estas unu afero; elaerigo de aviadilo tute alia.

Paul GUBBINS

 ;