Numero: 007207

Spirita vivo: gerrit.en.madzy@planet.nl

Prioritato: 2

Korektita versio

ĂEđIO

La mezepokaj judaj mortintoj fine trankvilaj

La londona "Komitato por la savo de judaj tombejoj en Eřropo" prezentis plendon al la Eřropa Kortumo de Homaj Rajtoj en Strasburgo pri la afero de judaj tomboj en Vladislavova Strato en Prago. "Ni insistas Še la Še­a registaro, Še la Še­aj civitanoj kaj Še la internacia komunumo pri haltigo de tio, kion mi povas nomi ■tate regata vandalismo ", diris rabeno Abraham Pinter.

Pri kio temas?

Iuj eksterlandaj legantoj eble timas, ke estas endan°erigita la fame konata malnova juda tombejo en la juda urboparto de Prago. Sed tiu Ši tombejo, Šiutage vizitata de miloj da turistoj, neniel estas endan°erigita kaj plu restas perlo de Prago.

Temas pri tute alia tombejo, pri la plej malnova juda tombejo en Eřropo, menciita jam en la jaro 1253. Pro la kreskado de la tiama urbo, la Še­a re°o Vladislavo Jagelono ordonis en 1478 likvidi la tombejon kaj ■an°i °in en konstruparcelojn. Dum jarcentoj estis konstruataj domoj sur tiu Ši loko, ambařflanke de la strato, kiu portas la historian nomon Vladislavova honore al re°o Vladislavo. Fine de la 19a jarcento ambařflanke de Vladislavova Strato estis konstruitaj multeta°aj domoj.

En 1997 la Ăe­a Asekur-Kompanio (ĂAK) komencis tie konstrui novan domegon kun du subteraj eta°oj por gara°oj. Estas interese, ke la praga Instituto por Memora╝-prizorgado komence rifuzis doni permeson por la konstruado en Vladislavova Strato, Šar tie trovi°as resta╝oj de la iama juda tombejo. Sed poste iel okazis, ke ĂAK tamen ricevis la permeson. Kaj tial la konstrulaboroj komenci°is, sed en 1998 ili estis interrompitaj, Šar oni efektive trovis korporesta╝ojn el la iamaj tomboj. Arkeologoj tuj komencis esplori la trova╝ojn. Ili elterigis 160 korporesta╝ojn sur terpeco 40 metrojn longa kaj 10 metrojn lar°a. La korporesta╝oj estis fake esploritaj kaj konservitaj en la Instituto por la Memora╝-zorgo. Lař normalaj kutimoj la trovitaj korporesta╝oj estus pie enterigitaj en iu funkcianta tombejo, kaj la konstrulaboroj povus sen°ene dařri plu. Sed Ši-okaze estis alia afero, Šar temis pri la plej malnova juda tombejo de Eřropo!

La serŠado de akceptebla solvo

Pri la problemo de la malkovritaj tomboj traktis ĂAK kun la ministrejo pri kulturo kaj kun judaj religiaj rondoj sufiŠe longe. Dume la supera landa rabeno, Efraim Sidon, ricevis leteron de la supera israela a■kenaza rabeno, Jisrael Mair Lau, kiu rifuzis ian ajn eblon de konstruado sur la loko de la tombejo. Lař Sidon estas nepermeseble konstrui super, sur ař sub ili.

Post longaj diskutoj kaj serŠadoj de kultura solvo de la problemo, pri la afero fine komencis okupi°i ankař la Še­a registaro. En marto 2000 °i decidis, ke la 40-metra areo kun la tomboj estos Širkařbetonita en formo de iuspeca sarkofago kaj restos en sia loko, sed °i fari°os konsista╝o de la nova konstrua╝o. La tombo-loko estis proklamita nacia kultura memora╝o. La ■an°o de la projekto kaj de la konstrulaboroj kostos cent milionojn da Še­aj kronoj, por kio la registaro disponigos 45 milionojn el la ■tata bu°eto. La ceteron pagos la asekur-kompanio. Cetere, °i jam perdis cent milionojn pro la interrompo de la konstrulaboroj.

Unu tagon poste la registara decido estis anoncita en aparta kunveno de reprezentantoj de la registaro, de ĂAK, de la praga juda komunumo, de la usona ambasado kaj de Komitato por Konservado de la Usona Hereda╝o en Eksterlando. La Šeestantaj partioj esprimis sian aprobon pri la decido de la Še­a registaro. Ankař reprezentantoj de la usona juda komitato aprezis la kompromison, ke la korporesta╝oj estos konservitaj en ne■an°ita pozicio.

Tamen aperis problemo koncerne la revenon de la korporesta╝oj elprenitaj por arkeologiaj esploroj. La praga juda komunumo insiste postulis, ke la enterigo de la resta╝oj okazu kun religia ceremonio, sed tion kontrařstaris la estroj de ĂAK, Šar lař la judaj religiaj reguloj Šiu tombo devus havi difinitan Širkařspacon, kio postulus pligrandigi la terblokon kun la tomboj. Ankař lař la ministro pri kulturo ne eblas per religiaj ceremonioj renovigi tombejon likviditan jam antař kvincent jaroj.

Do, kvankam la afero estis solvita per la registara decido aprobita de enlandaj kaj eksterlandaj judaj reprezentantoj, tamen okazis, ke kvardeko da eksterlandaj ortodoksaj judoj kunvenis antař la konstruloko en Vladislavova Strato, °uste kiam estis reenterigotaj la korporesta╝oj esploritaj de arkeologoj. Laborantoj de ĂAK malebligis al ili enpa■i la konstruejon pro sekurecmotivoj, kaj la korporesta╝oj ne estis enterigitaj, sed dume provizore lokitaj en la pietat-salono de la nova juda tombejo.

Eksterlandaj protestoj

Jam dum la traktado pri konservado de tomboj en Vladislavova Strato okazis manifestacioj de ortodoksaj judoj antař la Še­aj ambasadoj en Londono kaj Bruselo. La manifestaciantoj, venintaj por pre°i kaj rememori la mortintojn, petis, ke la Še­aj ařtoritatoj baldař solvu la aferon. Tamen pro diversaj kialoj la plenumo de la registara decido estis prokrastita, kio maltrankviligis reprezentantojn de eksterlandaj judaj organiza╝oj. "La sola ebla vojo por ni estas publika protestado Še Še­aj ambasadoj", avertis en sia letero la direktoro de la Komisiono por Konservo de Eřropaj Judaj Tombejoj en Londono, rabeno Abraham Ginsberg. Kaj li aldonas: "ěi estos protesto de la hebrea nacio kontrař tiu Ši rompado de homaj rajtoj kaj religiaj liberecoj."

La 24an de julio la usona ambasadoro en Prago, John Shattuck, dum sia kunveno kun la Še­a ministro pri kulturo, Pavel Dostßl, esprimis averton, ke la eventuala neplenumo de la judaj postuloj koncerne la likviditan tombejon en Vladislavova Strato povas havi "malfavorajn internaciajn kaj komercajn sekvojn" por la Še­a respubliko. La proparolanto de la usona ambasado klarigis, ke Usono kredas, ke la dařrigo de la diskuto inter la partoprenantaj partioj helpos solvi la restantajn demandojn.

Lař eldiro de la Še­a ministro pri eksterlandaj aferoj la Še­a respubliko respektas la starpunkton de Usono, sed la solvo de la konflikto pri la mezepoka juda tombejo estas nemiskompreneble interna afero de ĂAK, de la praga juda komunumo kaj de la Še­a registaro.

La Ăe­a Asekur-Kompanio dařrigas plu la konstrulaborojn kaj opinias, ke por °i la sola ařtoritata dokumento estas la marta decido de la registaro. Lař la ministro pri kulturo, la asekurkompanio "kontribuis al solvo akceptebla por Šiuj interesi°antaj partioj. Bedařrinde en la traktadoj kun judaj organiza╝oj denove ripeti°as tio, ke oni ion interkonsentas, sed tuj poste tio ne plu validas."

Dume, eksterlandaj rabenoj rifuzis la registaran decidon konservi la resta╝ojn de la iama tombejo en la ne■an°ita loko en formo de sarkofago kaj kiel parto de la konstrua╝o de la asekur-kompanio. Lař ili tio signifas kompletan neniigon de la tombejo, °ian ■an°on en betonblokon kaj profanadon de la rajtoj de la mortintoj.

Fina solvo bona, Šio bona

Ůajnas, ke la lasta solvo de la afero, kiun prezentis la praga juda komunumo, estas vere la fina. La komunumo decidis, ke la elterigitaj korporesta╝oj estos enterigitaj kun religia ceremonio en la nova juda tombejo kaj malakceptis la premon flanke de eksterlandaj ortodoksaj grupoj, postulantaj renovigon de la tombejo, likvidita antař kvin jarcentoj. Samokaze la komunumo rifuzas iujn ajn provojn pri plendoj antař tribunaloj. Kaj la betonan sarkofagon de la konstrua╝o de ĂAK °i komprenas kiel kompromison konservantan la tombojn trovitajn sur la konstruejo.

Lař Še­aj politikistoj la juda plendo al la strasburga tribunalo estas senbaza, Šar la konstruado okazas akorde kun la enlanda juro. Cetere la rabena plendo devus koncerni Šiujn konstrua╝ojn ne nur en Vladislavova Strato, sed ankař en la stratoj najbaraj.

La decido de la praga juda komunumo sekve prezentas prudentan kompromison kaj bonan solvon de la afero, kiu tiom ekscitis iujn eksterlandajn judajn rondojn, ofte nebone informitajn.

Ji<r^>Ý PATERA

 ;