Numero: 007205

Rubriko: Eseo

Redaktoro: Roland Rotsaert <rotsaert@esperanto.be>, oficeje <rotsaertr@ccrek.be>

Prioritato: 1

Korektita versio

KOSOVO

Voja°impresoj, somero 2000

De antař unu jaro, Kosovo estas senvize malfermita por Šiuj albanoj. Tion ebligis la heroeca milito de la tieaj albanoj mem kaj la energia interveno de la internacia komunumo, Šefe de Usono. Nun la vivo tie fluas libere. Sub la internacia administrado esti°as la procezo de ekonomia kaj politika-socia rekonstruado, stari°as la fundamentoj por la sekura estonto de la tiea frata popolo nia.

Estis mia dua voja°o tien, Šar en novembro 1999 mi vizitis Kosovon kun miaj gestudentoj de la Teknologia Mezlernejo. Ăifoje, mi veturis tien private kun mia edzino. Ambař ni devenas de tiu lando. Mi naski°is en vila°o de Lipjan, dum mia edzino devenas de gepatroj el Gjakova [°akova]. Dum pli ol duona jarcento, ambař re°imoj de niaj totalismaj statoj senigis nin je la rajto viziti nian patrolandon. Tial ni sentis nin feliŠaj kaj iel senpaciencaj.

Historia kaj muzea Prizren

Ver■ajne ne ekzistas alia urbo en Kosovo kiel Prizren, pro ties aparta arkitektura komplekso, kiu similas fojfoje al albana Berat, pro mallar°aj stratoj plenaj je butikoj kaj homoj, pro pratempaj muzeaj objektoj, kaj -- kial ne? -- pro sia etna plureco. Multaj kvartaloj kaj stratoj restis kiel antaře kaj posedas ankorař la iaman belecon kaj fascinecon por la vizitantoj, per siaj karakterizaj domoj, pavimitaj kaj puraj stratoj, multnombraj fontanoj, metiejoj kaj brua, abunda bazaro. Estas ankař novaj kvartaloj kun modernaj domoj, centre kaj rande de °i, kiuj tamen ne sukcesis detrui la iaman imagon de la urbo.

La promenejo Še Bistrico svarmas pro gejunuloj Šiun vesperon, °is la malfruaj horoj de la nokto. En la Domo de Kulturo Xhemajli Berisha [d╝emajli beri■a] eniras kaj eliras senŠese gelernantoj kaj a°uloj, kiuj frekventas la bibliotekon. En la oficejoj de UNMIK, OSKE ař KFOR oni povas renkonti oficistojn de Šiuj rasoj, samkiel tio okazas nuntempe en la tuta Kosovo.

La urbo enhavas, krom la albanan plimulton, ankař civitanojn de aliaj etnoj, sed la serboj preferas vivi aparte, Šefe en la kvartalo malsupre de la kastelo, trans la ponto sur Bistrica. Ilin gardas 24 horojn tage taŠmentoj de KFOR, samkiel oni gardas ankař apartigitan ortodoksan pre°ejon ene de la urbo.

Kiom longe dařros tiel? Certe ne senlime, Šar tio estas malnormala. Albanoj estis Šiam tolerema popolo rilate la aliajn. La serboj, kiuj faris krimojn, devas respondi antař la ju°ejoj, dum la aliaj rajtas libere kunvivi kun albanoj kaj aliaj etnaj malplimultoj. Mi havas impreson, ke tia status quo, establita de internaciaj institucioj, kreas tre negativan imagon pri albanoj antař la okuloj de la cetera mondo. Unuflanke albanoj kaj neserboj movi°as libere sur la stratoj, dum manpleno da serbaj domoj restas sub gardado de tankoj, kamuflitaj ařtoj kaj soldatoj armitaj °isdente, kiuj akompanas serbojn dum ilia promenado traurbe post komenci°o de la polica horo (la unua post noktomezo). Oni devas nepre trovi solvon.

FianŠfesto en Gjakova

Ni estis invititaj al fianŠfesto en Gjakova. Kvankam la dommastroj, la familio de Avni ăarkaxhiu [Šarkad╝iu], spertis multajn malfeliŠajojn dummilite kaj mankis al ili ankorař tri membroj perditaj ař enprizonigitaj en Serbio, oni jam anoncis la fianŠfestotagon. Tiamaniere oni pensis forigi iel la angoron, sed ankař noti la kontinuecon de la normala vivo.

Luan ăarkaxhiu, la fianŠo, Širkař 27-jara, ne forlasis la urbon dum la tuta militdařro. Kun siaj gepatroj kaj gekuzoj li vagadis de unu domo al la alia, trans la kortomuroj kaj la apuda rivereto, helpante al la malfortuloj kaj membroj de UăK. La filo de lia onklo, Flamur, kuracisto, estis tre utila kaj necesa, samkiel dekoj da liaj kolegoj en la tuta Kosovo.

Kun la patro de Luan kaj aliaj civitanoj, Flamur estis kaptita de serbaj militistoj kaj metita kontrař la muron stratrande por esti pafmortigita kiel ribeluloj. Sed lastmomente feliŠa hazardo ilin savis: serba oficiro malbonfama, kiun Flamur antaře ege helpis dum lia restado en hospitalo, ekvidante Flamur en la amaso de pafmortigotoj, ordonis Šesigi la ekzekuton. Mirinde, ankař krimuloj scias pardoni!

Oni rakontis al mi poste alian okazinta╝on, kun juna serba soldato kiu akompanis la homamasojn de albanoj survoje al la ■tatlimo kun Albanio. Tiu junulo helpis al albana patrino kunportante sur siaj ■ultroj unu el ■iaj °emelaj beboj. Nature, la popoloj jam kutimi°intaj kunvivi dum jarcentoj, ekmilitis unu kontrař la alia pro insido kaj trompado fare de siaj fipolitikistoj!

En Gjakova okazis multaj murdoj, estis tute bruligita duono de la urbo, estis forkaptitaj centoj da viroj kaj virinoj al Serbio, pri kies sorto oni ankorař nenion scias. Tiel, oni enprizonigis en Belgrado la filon de Fahredin Meše [meŠe], bofilo de Avni. Dritan Meše estis studento en fakultato pri medicino (farmakologio) en Belgrado. Je la 27a de aprilo 1999 en la studentan domon eniris perforte taŠmento da serbaj policistoj kaj arestis lin kaj aliajn studentojn. Dum 8 monatoj oni restigis ilin en polica demandejo, devigante ilin per turmentado konfesi sian "krimon", t.e. "enplekti°on en terorismaj agoj kontrař la ■tato". Kvankam antař la ju°ejo ili neis la akuzon, oni kondamnis ilin je 7 °is 12 jaroj da prizono. Fahredin, elspezante multe, sukcesis viziti sian filon en la centra prizono de Belgrado, sed li ne scias kio okazos poste al lia filo kaj al miloj da aliaj enprizonigitoj en Serbio.

La fianŠfesto okazis lař la gjakovaj tradicioj. Estis en °i multaj invititoj, oni plenumis Šiujn tiuokazajn ritojn, la homoj jam forgesis provizore la streŠon de tiuj Ši malfacilaj tempoj. La nova paro, studentoj ╝us diplomitaj je juro kaj ekonomiko, deziris al ili pacon, prosperon kaj estontecon. Albanoj kapablis Šiam fronti Šiun plagon kiu trafis al ilia pordo, pacience, optimisme kaj malvarmsange.

Tion mi konstatis ankař iun dimanŠan matenon en ăabrat [Šabrat]. Inter 250 forbruligitaj butikoj, metiejoj kaj aliaj domoj, inkluzive la faman malnovan moskeon de Hadumi, mi vidis du masonistojn kaj civitanon kiuj estis rekonstruantaj unu el la ruinigitaj butikoj. La butiko estis jam tegmentita kaj en iliaj okuloj senti°is decidemo kaj certeco pri la estonto. La butikomastro rakontis pri la tuta kvartalo, pri la advokato murdita kaj aliaj dekoj da mortigitoj dum ilia fu°ado, pri kelkaj domoj kiuj eskapis la detruadon, pri usona fonduso entrepreninta la restarigon de la fama bazaro de Gjakova, ăarshia [Šar■ia] e Madhe, unu el la plej grandaj en albanaj teritorioj.

Dum interbabilado kun diversaj civitanoj, oni ekscias de Šiu pri nova historia╝o. Tiel, oni rakontis al mi pri iu albana po■toficisto, de kiu serba kolego, enveninta en lian hejmon tute viza°maskita, postulis 50á000 germanajn markojn. Ricevinte la monon, la serbo foriris, sed la albano lin ekkonis kaj vokis: "bonan tagon kamarado...!" Tio estis fatala por la albano, Šar lia serba kolego, pro timo de senmaski°o, returni°is kaj mortpafis lin.

Alia albano, eksbatalanto en la vicoj de partizana armeo dum la dua mondmilito, poste alta oficulo en la eksa jugoslava ■tato, estis devigita transpasi kun familio la landlimon, Šar la serbaj militistoj ne distingis lin de la aliaj, eŠ ne pro fakto ke li estis eksbatalanto partizana. Li diris al mi, ■okite, ke oni agis tiamaniere, Šar "pli bona estas viva Leko, ol la tombo de Leko." (Leko estas mallongigo de Aleksandro la Granda).

Sihana, junulino 22-jara, diplomiti°anta pri teorio de muziko, ankorař estis ege streŠita pro la pasinta milito. La lastan tagon de la milito, ■i biciklis al la centro de la urbo por atendi la trupojn de NATO, Šar tiel informis ■in iu maljunulo. Anstataře, ■i renkontis tie la serbajn militistojn, pretajn por forveturi el la urbo. Unu serbo volis mortpafi ■in, sed la kuglo devoji°is pro interveno de alia soldato, tiel bon■ance nur trafanta la bicikloradon. La milito forrabis la gajecon kaj rideton, aparte de junuloj. Nun tio estis redonata malfacile, eŠ unu jaron poste.

En Pri<s`'>tina

Survoje al Pri<s`'>tina [pri■tina], oni sentas plezuron ekvidante miraklan pejza°on: verdajn kampojn kaj ebena╝ojn, arbarigitajn kaj malkrutajn montetojn, multe da birdoj kaj kiajn ajn veturilojn transportantajn homojn kaj konstrumaterialojn. Ie, apud ponto gardata de rusaj trupoj, okulfrapis min stakoj da ruba╝oj sur ambař flankoj de la ařtovojo, lařlonge je centoj da metroj. Demandite pri la kialo, la bus■oforo respondis naive, ke oni faras tion intence Šar rusoj militservas Ši tie. Vera absurda╝o! Tio estas nia tero, la tero de albanoj, do °i estas konservenda de ni mem tre pura!

Pri<s`'>tina aperas post iom pli ol 90 minutoj da veturado. ěi ne estas tiom proksime, sed la vojoj estas bonaj kaj la veturiloj iras Ši tien je rapideco ne malpli ol 80 km hore. La busstacidomo, samkiel en Prizren kaj Gjakova, estas bonorda kaj komforta. (Mi bedařras ke en Albanio oni ne trovas tiajn.) La urbo stari°as tre moderna sur kelkaj belaj montetoj. Oni apenař distingas en °i la malnovajn kvartalojn. Ankař tiaj objektoj kiel la tri moskeoj (la malgranda, la mezgranda, kaj la granda) estas nun parte Širkařataj de novaj domoj. Oni trovas plureta°ajn domkompleksojn en Dardanija, Ulpiana, en la Centro kaj aliloke, dum sur terasoj de Dragodan, Bregu i Diellit (La Bordo de Suno), Velanija, Taxhligje [ta°lid╝e] vidi°as belaj vilaoj du- ař tri-eta°aj.

Mirinde, ankař Ši tie mi rimarkis la fenomenon aperintan en Albanio: senpermesajn kaj senkriteriajn konstrua╝ojn. Oni starigis eta°aldonojn kaj kioskojn ař adaptis ejojn por vendejoj, kafejoj ař restoracioj ktp, ne nur en urbo, sed ankař en Širkařa╝oj, Šefe en la teroj posedataj de la ■tato. Iu tag╝urnalo aperigis, en tiu periodo, la nomliston de homoj kiuj agis kontrařle°e, kiel antařaverton pri ilia maldigna ařdaco kaj malrespondeco. Sendube, la nova civila ■tatpotenco intervenos por gardi la Šarmecon kaj belecon de la urbo.

Jam fini°is la registrado de lo°antaro pli ol 16-jara por la balotoj de la 28a de oktobro 2000. La homoj diskutis al kiu politika forto ili donu sian voŠon. En multaj hejmoj, ankař en vila°oj, mi vidis surmure la portreton de Ibrahim Rugova, dum iu studento pri albana lingvo, kies fratinon serboj mortigis ene de la hejmo, diris senhezite ke li eŠ ne balotos. Alia lia kolego opiniis ke nur la partio de Thaši [thaŠi] certigus la sendependecon de Kosovo. Kiel ajn, albanoj tie mem decidos pri sia estonto. Multaj el ili kritikis akre ne nur la okazojn de perforta proprieti°o de alies poseda╝oj, ankař de serboj ař ciganoj, sed ankař la politikajn murdojn, kiuj fojfoje okazis fare de ekstremismaj armitaj grupetoj. Ăiuj tiuj grave dama°is la albanan aferon en la internacia areno, dum la serbaj propagando kaj lobiado estis ankorař fortaj.

Renkonti°o kun Adem Demaši

En Pri<s`'>tina mi °uis varman renkonti°on kun Adem Demaši [demaŠi], lařreato de Sa­arov-premio, en lia hejmo. Mi demandis lin pri du problemoj: la albanaj politikaj osta°oj en Serbio kaj la Universitato de Tetovo en Makedonio.

Sinjoro Demaši diris, ke la afero de osta°oj estas ja granda malfeliŠa╝o por Šiuj ni, sed la internacia faktoro nun estas malsufiŠe potenca por devigi Serbion liberigi ilin. Estas ja interesoj de apartaj ■tatoj, kiuj havis ekonomiajn interkonsentojn kun la eksa Jugoslavio, kiel Francio, Grekio, Italio. Same oni devas harmoniigi la interesojn de 15 landoj de EU, de 19 landoj de NATO, de 49 landoj de OSKE, de 189 landoj de UN, ktp. Kosovo estas ja la nodo, kie interplekti°as Šiuj tiuj interesoj. Al la serboj konvenas, pro du kialoj, la osta°oj: unue, por demonstri sian suverenecon sur Kosovo, kio, iamaniere, estas konfirmita ankař de rezolucio de UN post fini°o de milito; due, pro materiaj profitoj, Šar por Šiu osta°o liberigita Serbio ricevas dekmilojn da germanaj markoj rekompence de albanaj familioj. Tiuj lastaj forvendas sian tutan riŠa╝on, nur por liberigi siajn hejmulojn.

Rilate la universitaton de Tetovo, li ne apogas ■tatan universitaton enkadre de Makedonio, Šar tiuokaze oni devas sekvi la planprogramojn makedonajn, kaj la kvalito ne estus pli alta. Li aldonis, ke li favoris kaj favoras privatan universitaton, financotan ekde nun je 5-6 milionoj da usonaj dolaroj, per kiuj oni povus aŠeti ekipa╝ojn je progresinta teknologio kaj varbi kvalifikitajn profesorojn el Usono kaj aliaj landoj. La fremdaj helpa╝oj dařros multajn jarojn kaj celas la pretigon de novaj generacioj de albanaj kadroj, lař modelo kaj nivelo okcidentaj. Li tial konsideras aventureca kaj malnoveca la nunan ekziston de universitato en Tetovo, kies rektoro, Fadil Sulejmani, mezgrada kadro pri albana lingvo, kaj ties anstatařulo, je dubinda pasinteco, baraktas por sia ekzistado kiel gvidantoj kaj ne pri la estonto de albanoj tie.

Albanoj ne kapablas subteni per siaj elspezoj eŠ la mezlernejojn, Šar iliaj pojaraj enspezoj apenař transpasas 300 germanajn markojn. Dume el Okcidento oni proponas konsiderindajn materiajn helpa╝ojn, kondiŠe ke oni starigu privatan universitaton. Konklude, li jesas al albana privata universitato.

Tiujn tagojn, dum televizia konversacio, oni reelsendis kronika╝on el la jaro 1993, kiam sinjoro Adem Demaši antařvidis la politikajn evolua╝ojn de la du lastaj jaroj. En la studio li ankař estis invitita. Demandite de la ╝urnalisto, Šu la albanoj sin sentas liberaj nun en Kosovo, Demaši respondis: "Sendube ne, ili ja libere enspiras, sed ili ankorař ne estas liberaj, Šar ili ne komandas mem. Por ke ili fari°u liberaj, ili devas tion pravigi per siaj agoj antař la mondo, tio estas ili devas konscii°i politike, labori por Kosovo, kiel eřropaj civitanoj." Mi ařdis el lia bu■o, ke albanoj devas fari plejeblon por plibonigi sian imagon je la okuloj de la mondo, evitante kian ajn eksceson, konforme al sia sana kaj pozitiva morala tradicio.

La Groto de Gadime

Unu el niaj voja°celoj estis la fama Groto de Gadime, situanta tre proksime de mia naski°vila°o. La groto, je la fino de la jaroj 1960 malkovrita tute hazarde de vila°ano, kiu eligis ■tonojn por konstruado, havas praecon je 80 milionoj da jaroj! ěi konsistas el tri eta°oj, havas multajn malgrandajn lagojn, naturajn labirintojn kaj miraklajn halojn. Stalaktitoj kaj stalagmitoj en °i formas plej diversajn figurojn. ěi rezistis al la ■tormo de la jaro 1999, danke al siaj laboruloj, aparte al sinjoro Nazif Tasholli, kiu servas tie sindoneme de antař 24 jaroj.

Ie ni vidis kristalon je formo de du fingregoj, al kiu serboj detranŠis unu el la fingregoj. Certe, se estus tri fingroj (serba simbolo), rimarkigis Nazif humure, ili restus nedama°itaj ... Tiel serboj agis ankař kun alia kristalo, je formo de la agloflugilo. Lař kalkuloj de sciencistoj, por formi°o de unu milimetro da kristalo, necesas 30á000 jaroj.

Ni vidis paron de stalaktito kaj stalagmito alproksimi°intaj unu al la alia, kiuj ektu■i°os nur post 1,5 milionoj da jaroj da jaroj! La paro estis baptita Romeo kaj Julieta. Multaj junaj kaj maljunaj paroj fotigis sin tie. En alia loko, alia tia paro da kristaloj aspektis tiel proksima, kvazař ektu■i°inta, sed ne, ekzistis spaco je unu milimetro, do la ektu■i°o okazos post 30á000 jaroj! Ie la vizitanto vidas du kristalojn samtipajn, similajn al la homa lango, kiujn la ŠiŠerono nomis la bopatrina lango, sed tuj poste aperas simila lango, nomata la lango de bofilino, same longa ...

La groton de Gadime jam vizitis pli ol 20á000 gelernantoj, tamen ankorař oni ne rericevis la monsumon elspezitan por °ia regulado kaj bonordigo. Certe, en la estonta libera Kosovo, la groton vizitos miloj da turistoj el Albanio kaj fremdlandoj.

Kosova vila°o

Albanoj en Kosovo sin distingis Šiam per sia granda volo je laboro. La fertila tero de Kosovo pliriŠi°is per senlaca laboro de °iaj agrikulturistoj. Ni vidis ke multaj vila°anoj konstruis jam belajn vilaojn, meblitajn kaj provizitajn per akvo kaj elektra energio, kiel en la urbo. Faik Hoxha [hod╝a] en ăellopek [Šelopek] antař 20 jaroj instalis sistemon de elektra pumpado, certigantan akvon 24 horojn tage, kaj alian sistemon por akvumi la agron. Ni vidis traktoron, veturilon kaj higienan bovinejon. La agro produktis, krom la cerealojn, ankař legomojn kaj kiajn ajn fruktojn. Ăiujn tiujn la serba armeo provis forrabi kaj detrui, sed multaj vila°anoj ne forlasis siajn terpecojn.

En la vila°o Hajmali, apud Pri<s`'>tina, ni rimarkis la vilaojn de la fama aferisto Bexhet Pacolli [bed╝et pacoli], uzitajn dummilite kiel rifu°ejojn de serbaj oficiroj. Multaj elmigrintoj revenis porŠiame el diversaj landoj de Eřropo. Ili konstruis kaj pligrandigis siajn lo°ejojn, agrikulturan teknikon kaj la vila°ajn stratojn. Similaj vida╝oj estis ankař en Gllavica, Gadime, Llukagji [luka°i], Babush, Mirash k.a.

Shemsi Rešica [■emsi reŠica], profesoro pri matematika logiko en filozofia fakultato, estis rekonstruanta sian hejmon, kien li revenis kun sia familio el la germana Kaiserslautern. Same, Ismet estis stariginta modernan vilaon, kiun envius Šiu aferisto en la urbo. Kompreneble en Kosovo ekzistas ankorař multaj vila°oj tute bruligitaj kaj multaj familioj vivas dařre en la tendoj donacitaj de KFOR, sed io estas certa: tia mizera stato ilia ne longe dařros, Šar la tieaj albanoj estas laboremaj kaj optimismaj pri sia estonteco. Dum intimaj interparoladoj en la sidŠambroj de la vila°o, oni rakontas al mi pri la tagoj de milito, pri la vagado de homoj de unu kvartalo al la alia, de unu vila°o al la alia, por eskapi la persekuton kaj murdon fare de la barbara serba armeo.

Multaj el ili transpasis la landlimon kaj rifu°is ankař en Albanion, kiel en Hamallaj de DurrŰs [dures], en LezhŰ [le╝], KukŰs [kukes], SarandŰ [sarand] kaj aliloke. Tiel ili amiki°is ankař kun homoj de "Malnova Albanio".

La Pre°ejo de Sultano Murat

Ne malproksime de la Šefurbo, en la vila°o Mazgit, apud Obiliq, staras la Pre°ejo de Sultano Murat la Unua. ěia prizorgantino, islamana bosnianino Sanije Tyrbetari, akceptas nin varme kaj klarigas multajn faktojn el la historio. El ■ia bu■o mi eksciis, ke Sultano Murato la Unua estas mortigita de albano nomita Milo■ el la albana vila°o Kopiliq en Drenica, sed serboj malprave alproprietigis lin al sia gento. La pre°ejo nun, kiel antaře, estas gardata de albanoj mem, kiel islama kultobjekto, ne rilatanta multe al Sultano.

Sur alia monteto, proksime de °i, staras ekde la jaro 1953 ■tonturo 15 metrojn alta, memore al la legendeca Batalo de Kosovo-Kampo, en junio de la jaro 1389. Antař 11 jaroj, Slobodan Milo■eviŠ arigis tie milionon da serboj el la tuta Serbio por memorigi la okazinta╝on, kiu, lař serboj, simbolas heroecan spiriton kaj glorecon de serboj. Ili, tute maljuste, neas la kontribuon de Šiuj popoloj de iama Balkanio, inkluzive de pli multnombraj albanoj, gvidataj de du princoj Gjergj Balsha la Dua [°er° bal■a] kaj Arianito. Kun ni vizitis tiun monumenton ankař tri hungaroj, oficiroj de KFOR, kiuj diris, ke en tiu batalo partoprenis kaj komandis ankař ilia tiama fama re°o Jano■ Huniado. Do temas pri koalicio de balkanaj popoloj kontrař osmanaj hordoj.

Mirinde, la monumento estis gardata de taŠmento de norvegaj trupoj, Šar iu tentis dama°i °in per grenadoj. Kial do? Albanoj devas mem gardi tiun memoriga╝on, Šar tio spegulas ilian pasintan glorecon. Kompreneble, oni devas korekti Šiujn serbalingvajn surskribojn en °i, montrante al la vizitantojn nur la veron, en diversaj lingvoj.

La reformoj de UNMIK

Dum niaj interparoladoj kun multaj civitanoj, ni sentis ilian maltrankvilecon pri la nuna amasa senlaboreco. Pro siaj bezonoj, la internaciaj instancoj dungis provizore milojn da albanoj. Sed poste, kiam tiuj instancoj ne plu estos en Kosovo?

Same, UNMIK entreprenis vicon da reformoj por redukti la laboristaron en diversaj entreprenoj, per enigo de pli alta teknologio. Tiel, en Elektroekonomio de Kosovo, kie estas nun 10á000 laboristoj, necesas lař kalkuloj de UNMIK nur 4500; en sanprotektada sistemo nun laboras 13á000, sed oni bezonas nur 7000, ktp. Oni akceptis Ši-jare en universitato nur 4500 novajn studentojn anstatař 7100 en la lasta lernojaro! Ăi tiuj problemoj postulas solvon, Šar la senlaboreco estas alia granda malbono por la estonta Kosovo. Ni esperu, ke prikonsiderante la riŠa╝ojn de la lando, Kosovo plimildigos ankař tiun Ši problemon.

Publika ordo en Kosovo

Mi povis konstati relative bonan publikan ordon en la tuta lando. Mi devas konfesi, ke la vivo tie estis pli sekura ol en Albanio mem, kie la ■tatpotenco estas tute forigita. Multfoje mi voja°is nokte de unu urbo al alia kaj de vila°o al urbo, tute sen°ene kaj senprobleme. Mi vidis homojn promeni en Pri<s`'>tina, pro varmego, °is la malfruaj horoj de la nokto. La internacia polico kaj nove trejnitaj policistoj jam kontrolas sufiŠe bone la trafikon. Oni ne rajtas veturi dudirekte en plejmulto de la urbaj stratoj, transpasi la difinitan rapidecon en certaj partoj de la interurbaj vojoj, parkumi sian ařton kien ajn, ktp.

Mian akompananton, iunokte, skandinava policisto tre °entile, sed tre maltolereme monpunis je 50 germanaj markoj ... Mi rimarkis survoje policistojn mezurantajn la rapidecon de veturiloj per radaroj. En Kosovo okazas bedařrinde ankař krimoj, sed, kiel rimarkigis unu el iamaj Šefoj de KFOR, ili estas malpli ol en, ni diru, Berlino, kie vivas pli da homoj. Kompreneble, multaj misinformoj kaj troigoj estas produktitaj en la oficejoj de sekreta serba polico.

Vizitu Kosovon!

Unuavice Kosovon devas viziti la albanoj de aliaj teritorioj, ankař el Albanio, Šar dum duonjarcento ties gejunuloj eklernis pli multe pri Afriko ol pri °i. Pluraj albanoj sekve opiniis, ke Kosovo estas nur iu distrikto ař granda vila°o, kaj ne vasta lando kun almenař 25 urboj kaj raraj bela╝oj. Sed Kosovo estos malfermita ankař por la cetera mondo, unuavice por eřropanoj, kiuj povos tiel koni °in pli realisme kaj korekti kiun ajn malpravan opinion pri °i, disvastigatan de diversaj informfontoj. Kosovo estas alirebla per busoj, aviadiloj kaj aliaj veturiloj, ankař tra Albanio.

Bardhyl SELIMI

{in kadertje}

KFOR: la pacigaj UN-milittrupoj en Kosovo

NATO: Nord-Atlantika Traktat-Organiza╝o

OSKE: Organiza╝o pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eřropo

UăK [UĂK]: albana mallongigo de la Armeo por Liberigo de Kosovo

UN: Unui°intaj Nacioj

UNMIK: nomo de la UN-administracio de Kosovo

{foto's}

1. Hadumo-moskeo en kvartalo Cabrat de Gjakova, kiu estis detruita samkiel

250 objektoj (metiejoj, butikoj, vendejoj) en la sama kvartalo.

2. Domo en Gjakova.

3. Kvartalo en la historia kaj muzea urbo Prizeren.

4. Marmora Groto en Gadime apud Lipjan.

5. Monumento oma°e al la Batalo de Kosovo-Kampo 1389.

6. Ortodoksa pre°ejo apud la moskeo en la sama korto - signo de religia

toleremo de la albanoj.

 ;