orektita versio numero: 007143

rubriko: reago / mv

foto-sugesto: aviadilo? interno de regturo?

prioritato: 1

<OPINIO>

Ău ni mortu miskomprene? (2)

Ju°ante lař la kvalito de la novdataj artikoloj "El mia vidpunkto", kiuj nun regule aperas "neplume" de Stefan Maul, oni povus supozi, ke rilate esperantistojn la respondo al la supra demando evidente estu glata "jes" -- almenař se oni komprenas "miskomprene" kiel "miskomprenaj". Nome la miskompreniga el-mia-vidpunkta artikolo de ╝usa ařgusto provizore konsistigas la apenař supereblan kulminon de la bedařrinda tiurubrika degenero, kaj °ia enhavo vere neniel kontribuos al la antařmorta klerigo de iuj esperantistoj.

Antařepoke oni ricevis Ši-loke ekskluzive tekstojn de ╝urnalisma profesiulo, eŠ se estantajn opiniecaj, Šiam bazi°antajn sur faktoj kaj sanmensa argumentado. Tamen lař■ajne nun cedas MONATO la scenejon al la misinformaj napokapa╝oj de ╝urnalismaj amatoroj fanatike delirantaj kontrař la angla lingvo. Ăi-okaze la ařtoro kulmine dum sia malplenbarela bruado publike riproŠas al Šiuj registaroj de la mondo esti "stultuloj kun konservativaj, ksenofobiaj, partipolitikaj principoj". Alivorte el platformo por fidindaj ╝urnalisma╝oj fari°as speco de Hajd-Parka parolangulo por Šiuj frenezuloj de la Esperanto-movado.

Fak╝argono

Unue tute ne estas tiel, ke en la aviado oni parolas la anglan. ěuste estas, ke oni parolas tre specialan fak╝argonon konsistantan el amaso da mallongigoj bazi°antaj sur aro da anglaj fakterminoj. Kaj verdire mezuma anglo ař usonano komprenus preskař nenion de la tre formala plene regulkonforma radiofonia konversacio inter la regturo kaj alteri°anta ař deteri°anta aviadilo Boeing 747. Ăi-sence tute ne temas pri la angla kun °ia amaso da idioma╝oj kaj neregula╝oj: temas pri tre preciza kaj formuleca faklingva╝o de preskař liturgia litanieco.

Pretere, tre simile statas pri la "■ipa angla". Ambař anglaj ╝argonoj -- ■ipa kaj aviadila -- havas vere nenion ajn komunan kun la angla literatura ař normalparola lingva╝o. Cetere, la plej konata vorto el tiu fak╝argono estas la vorto "mayday", kiu estas tordita╝o el la franca kaj tute ne angla.

Stulta╝o

Sed ankař la liveritaj priskriboj de la normala angla plume de la ařtoro estas je mejloj maltrafaj. Lia strangega aserto, ke estas avera°e kvin signifoj por Šiu angla vorto ař inverse kvin vortoj por Šiu signifo, estas simpla matematika stulta╝o. Evidente la ařtoro kapablas nek nombri nek kalkuli avera°ojn. Aldone estas rimarkinde, ke rilate la eviton de vortaj plursignifeco kaj samsignifeco Esperanto vere ne estas planlingve pinta. Nur unusola mallonga nazumo inter la folioj de hazarde malfermita PIV tre klare elmontras tion.

Aldone la ařtoro prezentas al ni la nefonetikecon de la angla skribo kiel °enon por la aviado. Unue neniu ajn nacilingva skribmetodo estas "fonetika": temas maksimume pri "fonemeco". Due, kial °uste la historia ortografio de la angla iel ajn °enu en la aviada radiofonio -- afero pure parolada -- supozeble por Šiam restos sekreto komprenata nur de la polemikanta ařtoro. Ankař ne estas tiel, ke la angla lingvo dan°ere detruas Šiujn aliajn lingvojn. Homoj simple elektas la vortojn, kiuj plej plaŠas al ili -- Šu anglajn, Šu ne-anglajn. La angla lingvo per si detruas nenion. Tute male. Oni povus argumenti, ke °i konstruas, liverante en preskař Šiuj fakoj multe da tre utilaj terminoj, same kiel Latino tion faris en antařaj epokoj. Nenio nova sub la suno.

Misaserto

Kulmine sen aldono de fontoj mencias la ařtoro statistikajn ciferojn, kies kvalito je neniomo superas la Še ni iugrade popularan misaserton, ke du milionoj da homoj flue parolas Esperanton. Neniu el la ařtore donitaj nombroj estas kredinda, kaj neniu el la ařtore donitaj nombroj estas en la artikolo fonte iel bazata.

La ařtoro aludas pri la plej grava akcidento en la °isdata historio de aviado kaj asertas, ke temis pri lingva miskompreno, kiu supozeble estus evitebla, se oni uzus Esperanton. Lař la ařtoro Esperanto estus eŠ pli necesa ekde la rezigno pri helicoj kaj la enkonduko de jetoj. Rilate la aluditan akcidenton Šio Ši tute ne estas vera. ěi okazis en la jaro 1977 sur la flughaveno de Tenerifo rekte sur la alteri°ejo kaj estis -- post Šeno de misa╝oj -- la rezulto de radiofonia misfunkcio pro du samfrekvencaj elsendadoj. Tute ne temis pri lingva miskompreno. De la regista frazo -- "OK ... standby for takeoff ... I will call you" -- do "Bone ... pretu deteri°i ... mi alvokos vin", alvenis Še la deteri°onta aviadilo nur la unua vorto -- "OK". La cetero perdi°is. Sekve de tio la flugma■ino komencis deteri°i kaj kra■is en alian flugma■inon, kiu tre malfeliŠe hazarde ankorař baris la vojon, Šar °i maltrafis sian regture ordonitan elveturejon. En la tuta afero Esperanto neniel helpus kaj eble eŠ aldone malhelpus.

Nefidindeco

La vera kařzo de tiu akcidento kun 583 viktimoj estis la principa nefidindeco de la flughavene uzata radiofonia sistemo. Aldoni°is tamen iugrade ankař terminologia problemo: kelkaj oficialaj inter■an°aj formuloj estas tro similaj kaj okaze de misařdo ař, kiel en Tenerifo, okaze de °enata komunikada kanalo povas esti miskomprenataj.

Mencii Šiujn detalojn de la 15-pa°a raporto legebla interrete1, certe tro pufigus tiujn komentojn, do mi menciu nur la konkludon. Oni trovis, ke nepre necesas enkonduki aldonajn ne-parolajn rimedojn por signali al atendanta aviadilo permeson deteri°i, Šar telefonia nepaketbaza radiofonia komunikado ne estas samnivele sekura kiel multaj alispecaj tre bone funkciantaj iomete malpli antikvaj te­nikaj radiofoniaj komunikadoj kun aviadiloj. Homparola informtransporta kanalo estas simple tro facile °enebla. Do la Ši-rilataj eldiroj en la artikolo estas plene mal°ustaj.

Katastrofiga

Lastvice la planlingvo Esperanto vere ne multe pli bone tařgus por aviado ol iu etna senplana lingvo. ěi entenas konsonantojn por multaj homoj parole malfacile prononceblajn kaj ařde malfacile distingeblajn. Mi citu nur la serion "kazo", "kaso", "ka■o", "kaŠo", "ka°o", "kaco", "kato". Ankař vortparoj kiel agordi/akordi, drinki/trinki, spuro/■puro kaj similaj ne speciale helpas. Kulmine la normalokaze ege utila esperanta prefikso "mal-" en atmosfere distordata radiofonia kanalo fari°us rekte katastrofiga. Evidente, se piloto konfuzus nur pro dummomenta prefikstrafa fado "maldekstren" kun "dekstren" -- ho ve!

Sume oni konstatu, ke iuj eble iugradaj tamen neniel °isdate pruvitaj avanta°oj de la enkonduko de Esperanto en la aviadon, estus pli ol nur kompensitaj de la esti°anta lingva ­aoso dum la transira periodo. Efektive la ařtoro per sia tiom senpripensa kiom entuziasma strebo Ši-terene enkonduki Esperanton invitas la tutmondan pilotaron al speco de komuna kamikazo.

Nobel-premiitoj

Des pli malkonvene estus starigi iun priridindan politikan premgrupon pri Šio Ši. Cetere, ne malpli priridinda ol la primitivpropaganda eldiro de la ařtoro, ke "Šiuj raciaj, ne stultaj homoj konkordas, ke lingvo internacia, tutmonda, kiom eble plej klara, fonetika, relative facila kaj simpla estas nepre bezonata". Fakto estas, ke la vere nepretervidebla plejmulto de la raciuloj de tiu Ši mondo konkordas pri la preciza malo. Ař Šu iu vere opinias, ke preskař Šiuj Nobel-premiitoj ařtomate reenrubriki°u "stultaj" nur pro tio, ke ili hazarde opinias Esperanton nebezonata kaj la lingvon anglan internacie utila?

Ăiuokaze, fronte al tiaj fanatikaj frapfrazoj kaj tuta amaso da misinformoj, oni rajtas demandi sin, kiu Ši-rilate vere stultumas -- la artikole atakataj anglemaj ne-esperantistoj ař la tiom feroce atakanta anglofobia ařtoro. Lař mi la lasta tute ur°e bezonas bu■umon, antař ol li per sia senbrida mordemo sukcesos neripareble dama°i nian internacian reputacion.

PEJNO Simono

1. //airmanshiponline.com/fall99/articoli/05a99-tenerife.htm

 ;