Nia ref.: bkol-y

Numero: 007110

Rubriko: Libroj

Redaktoro: Boris Kolker <kolker@stratos.net>

9 Prioritato: 2

10 11 NEKorektita versio 12

Atentokapta sed ru°krajoninda

Strange, strange, strange. La sola ařtoro el Šiuj, kapablinta por la Adelajda Kongresa Universitato liveri manuskripton lingve seneraran kaj stile neriproŠeblan, liveras al ni nun libron, en kiu la presdiabletoj strange abundas kaj la lingva╝o abunde strangas. Tiom pli doma°e, Šar la rakontofadeno meritus vere iomete pli da metia kvalito kaj lingva╝a prudento, ol oni Ši-verke prezentas al ni.

La intrigo

Temas pri historio, bazi°anta sur veraj okaza╝oj en Germanio fine de la sesdekaj jaroj. La protagonisto estas juna brito, kies taglibro -- lař ařtora aserto -- fundamentis la rakonton. Okaze de estado en Germanio por perfektigi siajn lingvajn sciojn, tiu brito iomete hazarde kaj preskař kontrařvole i°as provizora hejmestro en hejmo por mizeruloj. Tamen tiuj Ši mizeruloj estas tre specialaj. Temas senescepte pri ne-germanaj viktimoj de naziaj abomena╝oj. Tiuj kompatindaj homoj, psi­e frakasitaj, poste en civila Germanio iel ne sukcesis reordigi sian vivon kaj pro diversaj krimoj ař krimegoj trafis en malliberejon. Post ilia liberigo, °uste tiu Ši hejmo -- speco de rifu°ejo -- pretis akcepti ilin, pro tio, ke la sufiŠe mistermotiva brita hejmfondintino traktis ilin eksaliancanoj en la tiama milito. Ůi tute malka■e malamas germanojn kaj Šion germanan. Tiu Ši frenezeta fondintino, same kiel ■iaj frenezegaj ■afidoj, vivas ankorař en epoko pasinta, kvazař la nazioj aktuale plu rabus kaj rabius.

Malvolvi°as ege stranga kaj interesa rakonto en religia karitata socialhelpa medio. Sed oni ne mistaksu. ěi entenas Šiujn ingrediencojn por kapti kaj teni la atenton de la leganto. Kvankam la komenco iomete stagnas, la rakonto malrapide akiras impeton kaj baldař oni ne plu povas elmanigi la libron. ěi komence tre subtile allogas al plulegado, ne pro iuj sensacioj, sed simple pro tio, ke oni volas scii pri la plua evoluo de la vivo de tiuj strangaj lo°antoj de la rifu°ejo. Oni sciemas pri iliaj fataloj kaj ties profunda╝oj. Dum la hejmestro lařpove klopodas helpi tiujn frenezajn mensajn vrakojn, li pli kaj pli komprenas iliajn strangajn socie neakcepteblajn kondutojn. Meze de tiu terura teksa╝o el memoroj pri hororaj okazinta╝oj en la tiamaj koncentrejoj kaj la frenezaj agadoj de la hejmanoj, ekfloras unua amo, kvazař misloka rozo rekte apud la sterkejo. Pri la iomete nekutima sufiŠe suka am-akompana amoro, nu, pri tiu prefere legu Šiu mem.

En la romano Šiuj fona╝oj pri tiama post-postmilita Okcidenta Germanio kaj °ia socio estas precizaj. La etoso ařtentas kaj pluraj okaza╝oj rilate la tiamajn studentajn ribeladojn en Germanio kredinde kunrolas. Aldone en la libro religiaj demandoj temi°as. La parte vivrandaj roluloj havas tre malsamajn opiniojn pri metafizikaj aferoj kaj la ebla morala kodo, lař kiu homo teni°u. Iel pio kaj fio, same kiel kulpo kaj senkulpo, i°as malfacile malnodeblaj.

Kure de la libro la rakonta fluo pli kaj pli kirli°as, kvazař rapidi°anta akvo survoje al falego. Kvankam la neevitebla klimakso forsuŠas de oni la spiron, la vera kulmino montri°as unue epiloge. Finlege oni postlasi°as plurfacete enpensi°inta.

Fu■oj

Nedefendeble estas, ke tra tuta libro Šiuj propraj nomoj hazarde komenci°antaj per majuskla litero K fakte presi°as kun komenca minuskla litero k. Je ducerba diplodoko! ěuste al kiu el la tri simioj -- nevida, neařda kaj neparola -- oni komisiis por kontroli la provpresa╝on? Ař Šu oni komisiis tion al absolute neniu?

Plue estas probable, ke Šiu el la tri brunfelaj bonuloj, malgrař sia specie iomete limigita inteligento, konsiderinde pli bone sukcesus pri linifalda vortodividado ol la nekonata ilaŠo, kiu Ši-libre tumultis Še Šiuj maldekstraj mar°enoj. Nome °i regule distranŠis la vortojn °isatinge de maksimuma mistifiko. Tricentpa°aj romanoj -- kaj pri tia temas - certe ne esti°as dum la preterpaso de unu nokto ař en la tempodařreto inter barbrazado kaj ekboligo de matenman°a ovo. Do tiom pli skandale kaj nepardoneble estas antařprese fajfi pri rigora kontrolado de la presota╝o. Jam postulas simpla deco, ke oni provlege adekvate lařu la penon de la ařtoro verki tian ampleksan romanon.

La unua lingva╝a manko rilatas al nomoj. Konate, la opinioj iomete diver°as pri tio, Šu oni esperantigu nomojn ař ne. Sed, ke iu ne esperantigas kaj, aldone al tio, tute ne uzas akuzativon Še nomoj, tio estas rekte kontrař la konsiloj kaj modeloj donitaj de Zamenhofo.

Aldone, kombine kun la aŠa vortodividado kaj la minusklaj k-oj, la tuta noma afero -- ja fremdortografia -- i°as ne plu eltenebla Šiupa°a incito.

Sed la lingva╝o estas aldone kritikinda. Abundas anglismoj -- Šu vortplurope, Šu vortunuope. Tipe la ařtoro elektas radikon uzatan nur science en Esperanto, kaj plene mise donas al °i Šiutagan signifon lař la angla. Iugrade la samo estas konstatebla rilate kelkajn uzatajn germanismojn. Simile malmankas poeziaj neologismoj, neniel apartenantaj al teksto proza. Ăiun fojon tio okazas sen nur ombro da neceso. Aldone estas pluraj aliaj strangaj stila╝oj -- ekzemple, la senescepta enteksta uzo de "ptm" anstatař "posttagmeze", ař "pretervivi" anstatař "transvivi". Kaj pri tio, kion signifu "blanka mensogo", multaj ne-angloj certe senfine cerbumos. Tamen por nun ne tro tedi, la recenzanto rezignas pri longega pruvlisto de tiaj misuzoj.

Plene fiaskis ankař la klopodo de la ařtoro plurloke en sia romano redoni en la dialogoj de la agantoj germanajn dialektojn ař eksterlandulajn misprononcojn de la germana. Konsentite, jen sufiŠe malfacila traduktasko, kiu eble principe Šiam devos fiaski en Esperanto.

La romano estas skribata en la mi-formo. Ăi-romane trovi°as tamen du malsamaj mioj. Unue temas pri la ařtoro mem, kiu rolas kiel kronikisto raportanta pri siaj dumintervjuaj spertoj Še la kolektado de la romana materialo, due temas pri la protagonisto de la romano. La saltoj inter la du mioj estas abruptaj kaj sen tipografia averto. Plurfoje oni plene konfuzi°as -- Šu nun temu pri sceno, pri kiu rakontas la ařtoro, ař pri sceno, pri kiu rakontas lia protagonisto. La leganto ne povas ne konfuzi°i. Li simple ne plu kapablas kun certo identigi la respektivan mion. Bedařrinde, tiuj senindikaj saltoj okazas tre ofte tra la tuta libro.

Konklude

Kion diri? Malgrař la nepretervideblaj neperfekta╝oj -- kaj la spaco ege ne sufiŠis por detaleme trapingli ilin, -- tiu Ši verko estas nepre leginda. Memkompreneble, estas Šagrene, ke mankis la necesa ru°a krajono de rigora revizianto. Sed Esperantuje oni ne tro postulu. ěuste Ši-lande la trolařdataj "bonaj ařtoroj" plej ofte preskař paranoje reagas al ru°aj krajonoj. Sekve, ke en esperanta libro kaj la enhavo kaj la prezentado perfektos, tion almenař tiu Ši recenzanto ne plu vere esperas ankorař °isvivi. Alivorte, estas supozeble, ke niamonde pli leginda originala romano ne tre baldař aŠeteblos.

PEJNO Simono

Trevor Steele: Neniu ajn papilio. Eld. H. Mayer, Vieno, 2000. 337 pa°oj. ISBN 3-901752-21-8. Prezo Še FEL: 16,50 eřroj + afranko.

 ;