Numero: 007100

Ekonomio: rotsaert@esperanto.be

Prioritato: 2

Korektita versio

ORIENTA EŢROPO

Kiu sukcesis, kiu postrestis?

Dek jaroj pasis post la revolucioj en orienta Eřropo, pacaj kaj sangaj, kiuj kařzis la malaperon de la socialisma landaro. Nun la diferencoj en la unuopaj ekonomiaj sistemoj komencis manifesti°i Šiam pli klare. ěenerale, la landoj en meza Eřropo havas ioman ekonomian kreskon, la balkanaj havas nereguligitan mastrumadon, kaj la plimulto de eksaj respublikoj de Sovetio ekonomie postrestas, ankař inkluzive kaj kompare kun la propraj sukcesoj antař nemultaj jaroj.

La komparo de la malneta enlanda produkto (MEP) de diversaj landoj inter 1989 kaj 1999 restas la sola plej certa indika╝o de progreso ař de ties manko. Cetere ankař tiu valoro devus esti konceptata je la fono de komenca transiro de la eksaj socialismaj landoj el centra plana al merkata ekonomio. Tiu transiro en multaj kazoj kařzis pli ol 50-procentan redukton de la produktado.

La ciferoj, kiujn publikigis Eřropa Banko por Rekonstruo kaj Evoluigo (EBRE) indikas grandan diferencon inter Pollando, kie la kresko de MEP konsistigis 22á%, kaj Moldavio, kies ekonomio redukti°is je 69á%. Nur en unu lando -- Slovenio -- estas observata absoluta kresko de po 8á% jare. Kelkaj landoj -- Albanio, Estonio, Hungario kaj Slovakio post 10 jaroj venis al la sama rezulto, ekde kiu ili komencis -- la indicoj de MEP restas la antařaj. La produktado de Bulgario kaj Rumanio redukti°is je 25-30 procentoj, en Rusio kaj Ukrainio -- respektive je 50 kaj 60 procentoj.

Certe tiuj ciferoj prezentas tre tristan bildon. Unue, gigantaj sektoroj de la socialisma ekonomio estis destinitaj por militproduktado kaj sekve ne alportis profiton al la loka lo°antaro. Due, la produktado de varoj por civilaj bezonoj ofte estis malnova, dama°a por la naturmedio kaj estis praktikata kun granda konsumo de kruda╝oj. Trie, en la oficialaj donita╝oj de la postsocialisma tempo mankis ciferoj pri la produktado en branŠoj de la tiel nomata "griza ekonomio", kies partoprenantaj firmaoj ne emas sciigi siajn enspezojn.

Tamen la kontrasto inter meza Eřropo kaj la cetera parto de la eksa socialisma landaro evidentas. Ău tio signifas, ke venis tempo, ke Eřropo rezignu pri la subteno al la plej sukcesaj landoj kiel Pollando kaj Ăe­io kaj apartigu pli da atento al la balkanaj landoj kaj respublikoj de la eksa Sovetio? Miklos Nemeth [miklo■ nemet], eksa vicprezidanto de EBRE, respondas per "jes" kaj "ne". Li opinias, ke la lo°antaro de tiu regiono devus esti preta por la momento, kiam °i devos apogi sin sur sin mem kaj esti en egala pozicio kun la partneroj de Eřropa Unio. Tial oni devus nun rezigni pri la helpo.

Tiu opinio supozigas, ke la statuto de la Eřropa Banko por Rekonstruo kaj Evoluigo, kiu estis fondita por starigi kaj evoluigi la merkatan ekonomion en la landoj de orienta Eřropo, devus esti ■an°ita. Nemeth substrekis, ke en la nuna situacio estas certa ironio: la plej progresintaj landoj de orienta Eřropo nun devas Šefe turni pli da atento al la sociale orientitaj sektoroj de sia ekonomio kaj ■tata agado, dum por la postrestintaj plu gravas liberigi la ekonomion de la tro granda ■tata partopreno kaj fortikigi la "merkatajn muskolojn".

Dek jarojn post la ruini°o de komunismo, orienta Eřropo demonstras tre kontrařajn ekonomiajn rezultojn: iuloke la ekonomia kresko dařras jam ses-sep jaroj, aliloke °i apenař nun komenci°as kaj la supreni°o restas nur revo. Tamen jam nun oni povus diri kun relativa certeco, ke en la plimulto de tiuj ■tatoj la internaciaj kreditoroj elspezis sufiŠe multe da mono, kaj la demando pri la sukceso ař fiasko estis difinata Šefe de enlandaj faktoroj.

Evgeni GEORGIEV

 ;