Numero: 007052

Rubriko: Ekonomio

Redaktoro: Roland Rotsaert <rotsaert@esperanto.be>, oficeje <rotsaertr@ccrek.be>

Prioritato: 2

Korektita versio

ENERGIO

Verda nature, science, socie

Pli kaj pli da homoj serŠas eblojn investi ■parmonon lař etike akceptebla maniero. Unu maniero estas investi °in en medikonsciaj projektoj, ekzemple rilate al energiproduktado.

Por ebligi tion, en Belgio en 1992 fondi°is Ecopower, kooperativo, kies celo estas ebligi, ke la loka lo°antaro povu partopreni en energiproduktejoj kun la aldona kondiŠo, ke tiuj entreprenoj agu medikonscie. Tiucele la asocio emisias akciojn.

Kvankam la akcioj havas nominalan valoron, kaj ne estas borsaj valoroj -- do ilia valoro ne rapide kreskas pro spekulado, tamen temas pri profitdona investo, Šar °i okazas en sektoro, kiu havas bonan ařguron,1 dum ankař la entreprenaj rezultoj estas sufiŠe certaj, Šar antařkalkuleblaj.2

Malfermiteco kaj informado

Sed ne nur pro sia medikonscia labormetodo la asocio malsimilas aliajn, tradiciajn -- ofte grandajn kaj eŠ multnaciajn3 -- entreprenojn. Ankař °ia kondutmaniero rilate al malfermiteco kaj informado estas malsama. Kiam en la 70aj kaj 80aj jaroj la grandaj elektroproduktantoj konstruis nukleajn centralojn, la publiko devis kontenti°i per la informoj: ke tiu energifonto estas la plej malmultekosta, kaj ke ne estas iu ajn dan°ero de nuklea katastrofo. Okazinta╝oj en ekzemple Harrisburg (Usono), Sellafield (Britio) kaj Ăernobil (tiama Sovetio) intertempe sufiŠe pruvis la lastan argumenton falsa. Ăar nun en la energikostoj oni komencas kalkuli ankař la kostojn por prilabori la nuklean defala╝on kaj la malkonstruadon de malnovaj centraloj, ankař la unua suferas pro malkredindeco.

Tute malsame agas la firmao Ecopower. Akciuloj ricevas abundan dosieron plenan je informoj pri la projekto. ěi havas plurajn Šapitrojn: ekzemple unu pri brulgasoj, unu pri renovigebla energio, unu, kiu motivas la elekton favore al ventoenergio, unu pri la klimataj cirkonstancoj, kiuj pravigas la optimisman rezultokalkulon kaj unu pri eventualaj problemoj.

Kvankam oni povus kontrařargumenti, ke facilas prezenti nur la pozitivajn flankojn, oni devas konfesi, ke tamen la raportoj meritas nian fidon. Pri la lasta Šapitro -- tiu pri eventualaj problemoj -- estas okulfrape, ke la dosiero starigas pli da demandoj pri risko, ol individuo mem povus pripensi. Ař Šu vi iam pripensis, ke eble la turnado de la flugiloj de ventomuelilo povus kařzi °enajn rebrilojn en via lo°- ař dormo-Šambro? La dosiero do ne evitas paroli pri iu ajn dan°ero ař °eno por la medilo°antoj (Šu homaj, Šu bestaj).

Ăio videblas

Malfermiteco estas la slogano, kaj ventomuelilo estas tařga simbolo. ěi ne havas ka■itajn kondukilojn ař stokejojn, el kiuj povas liki noca likva╝o; °i ne havas nevideblajn elpeladojn de (venenaj) gasoj; °i ne bezonas gigantajn sekurecmezurojn, kiam oni "hejmenveturigas" pritraktitan nuklean defala╝on. Kaj finfine °i apenař kařzas rubon. La sola defala╝o, konstrumaterialoj, estas preskař centelcente reuzebla.

Tamen, povus esti riskoj, kaj la dosiero ne evitas nomi ilin. Ili trovi°as en kvar kampoj: bruo, lumo, bestoj kaj vido.

Pri la bruo oni faris studon en diversaj situacioj: evidenti°is, ke lař bruo ventomuelilo estas en ege bona situacio, inter la sonnivelo de dormoŠambro kaj tiu de man°osalono. Por ekscii tion oni fakte ne vere bezonas sciencan studon. Oni povas sperti tion persone. Voja°ante tra Germanio lastan aprilon, mi haltis en ařto■osea benzinejo. Apude staris funkcianta ventomuelejo. Scivole pri °ia bruo mi promenis al °i kaj mi povis sperti, ke mi devis apudi°i je malpli ol 200 metroj, antař ol la svingosono de la flugiloj superis la bruon de la ařto■oseo. Estas do klare, ke ventomuelilo starigita iom for de lo°areo ne kařzos bru°enon.

Samon oni povas diri pri rebriloj kaj ombro. EŠ en plej malbonaj cirkonstancoj, tio estas, kiam la suno estas malalta en la Šielo kaj trovi°as neniu obstaklo inter la muelilo kaj la mezurpunkto (ekzemple iu fenestro de apuda domo), la dařro de rebrila °eno en sama loko dařros ne pli longe ol kelkaj minutoj.

Pri la vido estas klare, ke oni devas iom zorge elekti la lokon, kie oni starigos la muelilon. Tamen, se same zorge oni aplikus tiun regulon serŠante lokojn por la multaj antenoj por la po■telefona reto, sendube kovri tutan areon i°us, se ne nefarebla, sendube ege malfacila tasko.

La lasta dan°ero estas tio, ke la altega muelilo povus endan°erigi la fařnon. Por bestoj, kiuj vivas sur la grundo, tamen stari°as neniu problemo. La muelilo ne movi°as kaj, Šar brutaro kaj aliaj bestoj sufiŠe rapide alkutimi°as al nova obstaklo en sia medio, krom hazarde preterpasantajn donki­otojn ventomuelilo ne povas dama°i vivantan esta╝on. Por birdoj -- precipe nokte flugantaj migraj birdoj -- povus ekzisti la dan°ero, ke ili trafas la turni°antajn flugilojn. La elekto de malrapide turni°antaj mueliloj malgrandigas tiun riskon. Pli granda risko por ili estas alttensiaj dratoj kaj aviadilaj motoroj. Tamen ankař lař tiaj argumentoj la dosiero prenis nekutiman starpunkton. Pli granda risko de alia fenomeno ne pravigas eventualan novan riskon eŠ malgrandan. Spertoj pri jam ekzistantaj mueliloj pruvas, ke birdoj apenař estas trafitaj de la flugiloj. Kontraře eŠ, rabobirdoj elektas la altan konstrua╝on kiel gvatejon kaj man°ejon. Birdaj resta╝oj trovitaj sub ventomueliloj plej ofte estas de iliaj viktimoj, ne de la tribrakaj gigantoj.

Konkludo

Estas klare, ke lař vidpunktoj de ekonomia profito kaj medio, investi monon en ventomuelilaj projektoj estas sa°a afero. La projekto mem ankař povas havi edukan valoron kaj pozitivajn efikojn je la socio. Unu el ili estas, ke restari°as la ligo inter la homo kaj la energio, kiun li uzas.

Guido VAN DAMME

1. La bona ařguro konsistas en tio, ke lařle°e la elektrokompanioj devas liveri 3á% da "verda" elektro, kaj sendube tiu kvanto estonte nur kreskos.

2. La entreprena rezulto estas pli-malpli precize antařkalkulebla pro tio, ke plej multaj el la eroj estas konataj: la prezo de kurento estas fiksita lařle°e por periodo de 10 jaroj, la avera°a vento en la regiono, kie la mueliloj estas starigotaj, estas konata, same do ankař la produktokvanto. Ankař la kostoj estas antařkalkulitaj: konstruado kaj mastrumado.

3. La kooperativo povas tamen konkurenci kun tiaj entreprenoj. La publika reago estas tiom granda, ke °i superis la monajn bezonojn de la asocio. Tial °i povis kaj jam komenci trian projekton kaj akiri akciojn de ekologia produktejo de granda energi-entrepreno apud Zeebrugge.

La teksto estas verkita lař informoj el la dosiero "Muelilo por Eeklo", Ecopower, marto 2000. Pliaj informoj (nederlandlingvaj) haveblas interrete: www.ecopower.be.

 ;