Numero: 007031

Spirita vivo: gerrit.en.madzy@planet.nl

Prioritato: 2

Korektita versio

HUGO: Veel tsjechische letters!!

KATOLIKISMO

Johano Hus -- Šu ne plu herezulo?

"Sur la sojlo de la granda jubileo de la jaro 2000 mi volas esprimi profundan bedařron pri la kruela morto de Johano Hus; lia morto fari°is fonto de multaj konfliktoj kaj disdividoj en la mensoj kaj la koroj de la Še­a nacio," diris papo Johano Pařlo la dua dum la ařdienco de partoprenantoj de la internacia simpozio pri Johano Hus, kiu okazis en la Laterana Universitato en Romo de la 15a °is la 17a de decembro 1999. La papo parolis pri Hus kiel pri unu el la plej kleraj magistroj de la praga universitato kaj persono de speciala signifo por la Še­a nacio, persono neforgesebla antař Šio pro la morala kura°o esprimita fronte al suferado kaj morto.

Jam 585 jaroj pasis de post la brulekzekuto de la katolika pastro kaj religia reformisto, Johano Hus, "la plej glora Šefo".

Lia kariero de reformisto

Li naski°is en la sudbohemia vila°o Husinec Še Prachatice en la jaro 1369 (sed lař la plej novaj esploroj ver■ajne nur en 1371). Komence li estis nomata Johano de Husinec, sed poste nur mallonge Johano Hus. (En la mezepoka Še­a lingvo hus signifis "ansero".)

Ekde 1390 li studis en la praga universitato, en 1393 li fari°is bakalařro, en 1396 magistro de liberaj artoj, ekde 1398 li prelegis en la artisma fakultato de la universitato, en 1400 li estis ordinita pastro, en la jaroj 1401-1402 li estis dekano de la artisma fakultato, en la jaroj 1409-10 rektoro de de la praga universitato. Ekde 1402 li estis predikisto en betlehema kapelo en la praga Malnova Urbo. Liaj predikoj rapide tiom fami°is tra Prago, ke la kapelo estis plenplena de homamasoj. Liajn predikojn Šeestis ankař la re°ino <Z`'>ofie (Sofia) kaj ofte ankař la Šefepiskopo Zbyn<e`'>k ZajÝc de Hasenburg, kiu komence simpatiis kun Hus.

Hus tiam fari°is reprezentanto de la Še­a reforma movado, strebanta pri la rebonigo de la katolika eklezio kaj de la socio per konsekvenca respektado de la novtestamentaj idealoj. Grandan influon al Hus havis la verkoj de la angla teologo, filozofo kaj religia reformisto John Wycliffe [°on viklif] (1320-1384), kies verkaron la katolika eklezio proklamis hereza. La verkoj de Viklif estis legataj ankař en la praga universitato. Kvankam Hus ne aprobis la artikolojn de Viklif, proklamitajn herezaj, li tamen plene aprobis la tekstojn ne kontrařajn al la eklezia doktrino.

Hus akiris subtenon de la tiamaj influaj rondoj, inkluzive de elstaraj personoj de la kortego de re°o Venceslao la 4a kaj de parto de la praga lo°antaro. Sed ekde 1408 li kaj liaj partianoj havis Šiam pli oftajn konfliktojn kun la ideaj kontrařuloj, inter kiuj antař Šio la germanaj magistroj en la universitato kaj la Še­a eklezia hierarkio, kun Šefronte la Šefepiskopo.

La Šefepiskopo postulis, ke Hus rezignu pri la viklifismo, sed kiam Hus rifuzis, li denuncis lin antař la papo. Tiu tuj publikigis buleon, per kiu li plenrajtigis la Šefepiskopon interveni kontrař la reformistoj, malpermesi al ili prediki kaj konfiski Šiujn verkojn de Viklif. Re°o Venceslao la 4a kaj re°ino <Z`'>ofie pledis por Hus kaj kun multaj nobeloj propetis por li Še la papo. Tiam la papo ordonis, ke Hus venu al Romo por pravigi sin. Sed tion Hus ne povis fari kaj la papo anatemis lin.

La kondamno de la simonio

En 1411 papo Johano la 23a deklaris militon al la re°o de Napolo kaj por akiri monon por tio li komencis vendi indulgencojn (pardonojn de pekoj). En Prago pastroj komencis vendi la indulgencojn en 1412 kaj minacis per inferaj punoj al tiuj, kiuj neniel volis kontribui al la milito. Hus akre atakis la vendadon de la indulgencoj asertante, ke ne estas juste kontribui al la papo per mono por murdi kristanojn kaj instigis homojn ne aŠeti la indulgencojn.

La popolo efektive Šesis kontribui en la indulgenc-kason kaj la papaj senditoj plendis Še la re°o, kiu ordonis ne kontrařstari la vendadon de la indulgencojn. Tiamaniere Venceslao la 4a unuafoje kontrařstaris al Hus. Ăar Hus dařrigis siajn agadojn kontrař simonio, la papo proklamis interdikton super Prago, dum Hus tie Šeestas. (En la urbo do Šesis diservoj, baptoj, nuptoj, funebroj, ktp.) Pro tio komence de novembro 1412 Hus forlasis Pragon kaj foriris al kasteleto KozÝhrßdek en suda Bohemio kaj poste ankař al aliaj lokoj, kie li vivis sub ■irmo de nobelaj favorantoj. Ăie tie li predikis al la popolo subŠiele kaj liaj instruoj rapide disvasti°is kaj enradiki°is Še la homamasoj.

La literatura agado

Tie li ankař skribis siajn verkojn. Lia Šefa latina verko estas De ecclesia (Pri la eklezio); en °i li entute ripetas la ideojn de Viklif, ke la kapo de la eklezio estas Kristo, ne papo; kredantoj estas nur tiuj, kiuj estas antařdestinitaj por savo kaj vivas lař la Biblio. La Skribo kaj la sanktaj Patroj, kiuj akordi°as kun la Skribo, estas la sola fundamento de la kredo.

Sed precipe li verkis Še­lingve, por ke la verkoj estus alireblaj por la simpla popolo. Liaj Šefaj verkoj estas: Libroj pri la simonio, Ekspliko de sanktaj lega╝oj dimanŠaj (unuvorte: Postilo), Pri la ekkono de la °usta vojo al savi°o (Filineto), Pri ses hereza╝oj, Interpretoj de la kredo, dekalogo kaj sinjorpre°o. Literaturan valoron havas ankař liaj leteroj, Šefe tiuj el Konstanco. Siajn verkojn li skribis per la viva popola lingva╝o, per riŠa stilo kaj abundaj retorikaj figuroj. Li simpligis kaj precizigis la Še­an ortografion per enkonduko de supersignoj.

La voja°o al la koncilio en Konstanco

Tiam la papo mem intencis realigi iujn reformojn en la eklezio kaj tial li kunvokis novan koncilion al la sudgermana urbo Konstanco. La rom-germana imperiestro Sigmundo (Še­e Zikmund), la frato de re°o Venceslao la 4a, proponis al Hus, ke li iru al Konstanco por senigi sin de Šiuj akuzoj. Kvankam la amikoj de Hus avertis lin kontrař Sigmundo, Hus tamen decidi°is voja°i al Konstanco, tie defendi sin antař la koncilio kaj pruvi, ke ne li, sed la eklezio deflanki°is de la instruoj de Kristo. Re°o Venceslao la 4a disponigis al li akompanantaron el Še­aj nobeloj kaj Hus ekvoja°is la 10an de oktobro 1414. En Konstancon li venis la 3an de novembro kaj tuj la sekvan tagon la nobeloj informis papon Johano la 23an, Šeestantan en Konstanco, pri la alveno de Hus, petante, ke neniu maljusta╝o okazu al li. La papo promesis al li protekton kaj deprenis de li la anatemon.

Sed kontrařuloj de Hus ne maldiligentis. La kanonikoj de Prago kaj de Vy<s`'>ehrad sendis al Konstanco liajn malamikojn, kiuj abomenis neniun rimedon por makuli la honoron kaj la bonan nomon de Hus. Ůajnigante, ke Hus volas fu°i, ili atingis tion, ke li estis arestita kaj enkarcerigita. Vanaj estis la intervenoj de la Še­aj nobeloj Še Sigmundo, ke Hus estu liberigita. Malice kondutis al Hus la ╝urrompa imperiestro.

Fari°is Šiam pli klare, ke Hus tute ne povos reveni en sian patrujon. La koncilion partoprenis grandparte pastroj kaj ekleziaj altranguloj neindaj je siaj postenoj. Papo Johano la 23a mem estis origine mara pirato. Dum tiuj ekleziuloj diversmaniere amuzi°is kaj diboŠis, Hus senkulpe ku■is en tenebra prizono, kie li dufoje grave malsani°is. La sciigo pri lia aresto vekis en Bohemio grandan kontrařstaron. Post multaj skribaj intervenoj el Bohemio kaj Moravio kaj surlokaj postuloj de la Šeestantaj nobeloj estis promesite, ke la 5an de junio Hus rajtos paroli.

Sed la publika elpa■o antař la koncilio ne plenumis la esperojn de Hus. Oni tute ne permesis al li esprimi siajn ideojn, sed male tute antařju°eme kaj pasie malebligis al li paroli, postulante ke li respondu nur jes ař ne. Ili postulis, ke li senkondiŠe reprenu Šiujn siajn instruojn. Tio ripeti°is ankař la sekvan tagon, kiam mem Šeestis Sigmundo. Li tiam diris, ke Šio, kion li ařdis, sufiŠas por Huson kondamni kaj brulmortigi lin.

Tiam venis al Konstanco nova petletero kun sigeloj de 250 Še­aj nobeloj, ke Hus estu denove liberigita. Sed la koncilio tiun leteron tute ne atentis kaj metis Huson denove en malliberejon, kie li estis kelkfoje admonita revoki siajn hereza╝ojn. Sed li Šiam rifuzis. Dume li skribis kelkajn leterojn en Bohemion adiařante siajn amikojn. Li antařsentis sian kondamnon al la mortopuno, sed li kredis, ke Dio fortigos lin, por ke li Šion eltenu. Sian adiařan leteron de la 10a de junio 1415 "Al la fidelaj Še­oj" li finis per jenaj vortoj: "Mi ankař petas, ke vi amu vin reciproke, la bonajn perforte subpremi ne lasu kaj la veron al Šiu deziru."

Lia kondamno al morto kaj brulmortigo

Sabate la 6an de julio 1415 Hus estis kondukita antař la eklezianaron en la episkopan pre°ejon, kie Šeestis ankař imperiestro Sigmundo. Estis legataj 30 artikoloj kulpigantaj Huson pri herezo kaj la tuta akuzo estis konfirmita de atestantoj. Hus volis ankař Ši tie defendi sin, sed tion oni malebligis al li. Tiam episkopoj komencis malordini lin. Ili surkapigis al li paperkronon, sur kiu estis pentritaj tri diabloj kaj skribite: "Jen la Šefherezulo".

Hus estis kondukita ekster la urbon, akompanate de granda homamaso, por esti brulmortigita. Li pa■is serioze pre°ante kaj kantante psalmojn. Post kiam li lastafoje rifuzis revoki siajn instruojn, li estis ligita per ■nuroj kaj Šenoj al tabulo kaj Širkař li estis amasigitaj ligno kaj pajlo en formo de stako tiel, ke nur lia kapo estis videbla. La ekzekutisto ekbruligis la ■tiparon. Hus ne vivis longe. Kantante psalmojn kaj pre°ante li rigardis al la Šielo kaj dum mallonga tempo li sufoki°is pro la densa fumo. Lian cindron oni ╝etis en Rejnon.

En la kondamno de Hus Še­oj vidis la kondamnon de la tuta nacio. Komence de septembro 1415 la Še­a nobelaro kunvenis grandnombre en Prago por protesti per letero al la koncilio kontrař la mortigo de la justama pastro kaj la malhonorigo per tio kařzita al la tuta lando. Fakte °i estis proklamo de rezista movado kontrař la plej alta eklezia ařtoritato. La husana revolucio estis komenci°anta...

La signifo de Hus

La grandeco de Hus bazi°as sur tio, ke pro sia konvinko li kura°is kontrařstari eŠ la plej grandan ařtoritaton de la mondo, la mezepokan eklezion. Lia morala signifo trovi°as en lia strebado plibonigi la vivon de Šiuj kaj en la fakto, ke liaj vortoj kaj agoj estis identaj.

La ideoj de Hus, lia verkaro, lia vivo kaj morto trairas la tutan Še­an historion. La oficiala doktrino de la nove formi°inta ■tato Ăe­oslovakio en 1918 estis bazita sur la ideoj de Hus. La tiam fondita Še­oslovaka eklezio poste akceptis la kromnomon "la husana". En la verkoj de elstaraj artistoj aperas la persono kaj verkaro de Hus kaj la ideoj de la husismo; la Še­oslovakaj soldatoj en ambař mondmilitoj batalis sub la simboloj de Hus kaj de la husana revolucio.

Jubilea Jaro 2000 estas elstara evento por la repaci°o inter religioj kaj eklezioj. La bedařro pro la morto de Hus, kiun esprimis la papo, estas la unua granda pa■o en tiu direkto. Iuj observantoj atentigas, ke kvankam Vatikano atribuas al Hus lokon inter la ekleziaj reformistoj kaj esprimas bedařron pro lia sorto, °i samokaze tute ne esprimas sin pri liaj instruoj kaj sekve tute ne povas temi pri lia reordino nek pri rehabilito.

Malgrař Šio la pozitiva ekpa■o de Vatikano kaj persone de papo Johano Pařlo la dua estas bone akceptata kaj perceptata de la Še­a socio.

Ji<r`'>Ý P<V>ATERA

En Prago trovi°as sep monumentoj pri Hus; el ili la plej konata estas tiu sur la malnovurba placo farita de la skulptisto Ladislav <S`'>aloun [■alořn], malvualita la 6an de julio 1915, okaze de la 500a datreveno de la ■tiparumo de Hus.

Johano Hus transdonita al la sekulara potenco por plenumi la punon (el la kroniko de Ulrich von Richental)

{en kadro}

La kontrařpapoj

La papeco de Romo suferis gravan krizon depost la komenco de la 14a jarcento. Papo Klemento la 5a, franco lař deveno, eklo°is kiel unua papo sub protekto de la franca re°o en Avignon, kie la papa palaco ankorař Šarmas la turistojn. Post tiam pluraj franc-devenaj papoj sinsekve lo°adis en la sudfranca urbo, °is fine en 1377 Katarina de Sieno konvinkis papon Gregorion la 11an reiri al Romo. Sub ties sekvanto, Urbano la 6a, dek tri kardinaloj kun francaj preferoj elektis kontrařpapon Klemento la 7a. Sekvis la tiel nomata granda okcidenta skismo: dum 52 jaroj estis du ař foje tri papoj samtempe, el kiuj la oficiala papolisto rekonas Šiam nur unu samtempe. La ceteraj estas konataj kiel t.n. kontrař-papoj. Ankař Johano la 23a estis tia kontrařpapo. Tial povis okazi ke en 1950 ekoficis en Romo iu "oficiala" Johano la 23a, la papo de la dua vatikana koncilio.

Gerrit BERVELING

 ;