Numero: 007024

Scienco: iza@luna.nl

Prioritato: 2

Korektita versio

TEMPO

Pli ekzakte ne eblas: Radi-regata horlo°o

Unu tago estas 24 horoj; unu horo estas 3600 sekundoj. Tio sufiŠas por la Šiutaga vivo jam de jarcentoj. Por natursciencaj aplikoj oni bezonas pli ekzaktan difinon de la sekundo.

La rotacio de la Tero estas ne tute konstanta. Por precizege mezuri la tempon necesas multe pli regula procezo, kia estas certa vibrado de la atomoj de la metalo cezio. La nun valida difino estas: Unu sekundo estas 9á192á631á770 da tiuj vibroj, mezurata de atomhorlo°o.

Du el la plej ekzaktaj atomhorlo°oj de la mondo trovi°as en la Federacia Fizik-Teknika Instituto PTB1, en la germana urbo Braunschweig [brařn■vajg]. Tie la fizikistoj fandas malgrandan kvanton da purega cezio, de kiu ioma kvanto vapori°as. Per magneto oni aliigas la energistaton de tiuj vapori°intaj atomoj. Dum tiu tempo ili dissendas elektromagnetan ondon, kies frekvenco estas 9á192á631á770 hercoj2. Kvin gramoj da cezio sufiŠas por dek jaroj.

La atomhorlo°oj dařre kontrolas sin reciproke. Dum la lasta jardeko la devio estis nur duono de milionono de sekundo. Do post 20 000 000 jaroj la devio estos unu sekundo.

Atomhorlo°oj trovi°as ankař en satelitoj. Tiel eblas konstati la ekzaktan pozicion ekzemple de ■ipoj kaj ařtomobiloj. La ekzakta tempomezuro necesas por pruvi kelkajn asertojn de Einstein-a [ajn■tajna] relativec-teorio.

Hejme vi ne povas starigi atomhorlo°on: °i estas tro peza (la maso estas preskař 1000 kilogramoj) kaj multekostega. Krome, °i devas esti protektata kontrař deeksteraj skuoj. Tamen vi povas uzi la PTB-tempon, se vi povas kapti la ondojn de la DCF77-sendilo3, kiu staras proksime al Frankfurto sur Majno, Germanio. Similaj sendiloj staras ankař en aliaj landoj, sed ili dissendas aliajn frekvencojn. La devio de radiregata horlo°o estas malpli ol unu milono de sekundo.

Walter KLAG

1. Physikalisch-Technische Bundesanstalt.

2. Memore al Heinrich Hertz [hajnri­ herc], germana fizikisto. 1 herco (1 Hz) = 1 vibro en 1 sekundo.

3. D = Deutschland (Germanio); C = tipo de la sendilo; F = Frankfurt; 77 signifas, ke la frekvenco de la ondoj estas 77á000 hercoj.

Radiregata sunbateria brakhorlo°o. (M4/15 = 020)

 ;