Numero: 006938

Spirita vivo: gerrit.en.madzy@planet.nl

Prioritato: 1

Korektita versio

ARKITEKTURO

Friedensreich Hundertwasser 1928 - 2000

La 19an de februaro 2000 mortis la ařstria artisto Friedensreich Hundertwasser [fridensraj­ hundertvaser] (la nomo signifas "pac-riŠa cent-akvo"), voja°ante sur ■ipo de Nov-Zelando al sia hejmlando, Ařstrio. Legante libron li por Šiam endormi°is -- pace sur akvo.

Friedrich Stowasser1 [fridri­ stovaser] naski°is en 1928 en Vieno. Jam la sekvan jaron mortis lia patro. Kun sia juda patrino, kies multaj parencoj mortis en koncentrejoj, li travivis la duan mondmiliton (1939-1945) en la naski°urbo. Post la abiturienta diplomo en 1948 li nur tri monatojn studis en la viena art-akademio kaj elmigris al Parizo. Nur unu jaron poste li trovis sian stilon kaj nomis sin Friedensreich Hundertwasser.

Studvoja°ojn li entreprenis de 1949 °is 1951 al Italio, Hispanio kaj norda Afriko.

Li fami°as

En 1953 li pentris sian unuan spiralon, kiu i°is lia dumviva simbolo. Pro multaj ekspozicioj li estis baldař mondkonata. En 1959 aperis lia "Mal■imiga Manifesto" kontrař la raciismo en la arkitekturo. Li nomis la rektan linion "ilo de la diablo", kiu estu anstatařigita de la spiralo. En la sama jaro li estis nur tri monatojn docento pri arto en Hamburgo, Šar li desegnis "senliman linion" Širkař la arta altlernejo. La polico finis lian demonstracion, kaj Hundertwasser rezignis pri la docenta posteno.

Li defias per ■okaj agoj kaj ideoj

En Vieno, sur la urban konsilantinon pri arto li ■prucigis nigran farbon okaze de malfermo de studenta hejmo en 1968. Poste li nudigis sin kaj deklaris: "Tiu Ši domo estas la plej granda fekejo, en kiu mi °is nun estis!". Enuigaj fasadoj plej tedis lin. En 1972 li publikigis sian manifeston "Fenestra Rajto kaj Arba Devo": Ăiu -- lař li -- havas la rajton kaj eŠ devon ornami siajn fenestrojn kaj planti arbojn sur la tegmento. En la 17a viena distrikto, en Ander-strateto, ankorař videblas tiaj fenestroj.

Ekologia spiritualeco

En 1974 li propagandis la ideon de la humo-necesejo por ne malpurigi la valoran akvon. En 1984 li enga°i°is kontrař la danuba akvocentralo Hainburg2. ěis nun oni ankorař ne konstruis tiun centralon, kaj savi°is valora apudrivera naturprotektita arbaro. En 1985 malfermi°is la Hundertwasser-lo°domo en la tria viena distrikto. Proksime de °i en la sekvaj jaroj esti°is traviva╝a vendejo kaj la Arto-domo. Tiuj tri konstrua╝oj estas alloga╝oj por turistoj kaj montras la filozofion de Hundertwasser: Ăar ebenaj plankoj estas ma■inkonvenaj kaj malsanigaj, Hundertwasser ondigis ilin. Pro tio la homo retrovas la rilaton al la tero, relernas konscie vivi. La spacoj inter la kaheloj estas ne regulaj, foje unu kahelo ař spegulo estas rompita. En 1987 pro brulo dama°i°is la dua viena rubobruligejo en Spittelau [■pitelař]. Unue Hundertwasser kontrařis la renovigon -- li estis por evito kaj reuzo de rubo. Post unujara korespondado kun urbaj oficistoj li decidis subteni la rekonstruadon per ornamado de la fasado kaj la kamentubo. Okulfrapa en la mezo de la kamentubo estas la 113-tuna orumita globo, en kiu trovi°as mezuriloj por la ellasataj gasoj. El la 1110-kvadratmetra surfaco de la globo nokte brilas 1250 lumpunktoj.

Persone

Hundertwasser mem flikis siajn pantalonojn kaj mem faris siajn sandalojn. Kiel malamanto de simetrio li Šiam portis du diversajn ■trumpetojn. Li disponis pri listo da adresoj, kie li povis iri vesperman°i sen antařa anonco. Li estis "oblikva pensanto" kontrař la konvencia opinio, sendepende de la konataj ismoj. Lia pentristo-kolego Ernst Fuchs [fuks] nomis lin "pra-gnostikulo el la skolo de la mani­eanoj", Šar li adoris la akvon kiel dion.

Sian plej grandan projekton Hundertwasser realigis en la orientstiria3 vila°o Blumau [blumař]: tie esti°is granda luksa kuracbanejo.

Finaj jaroj

Jam en 1984 Hundertwasser estis kontrař la ali°o de Ařstrio al Eřropa Unio (EU). Kiam Ařstrio tamen i°is EU-lando, li elmigris al Nov-Zelando. Sian lastan leteron li skribis al la Komitato de Eksterlande Vivantaj Ařstroj. Tie li kondamnis la bojkoton de kelkaj landoj de EU kontrař lia hejmlando.

La artisto trovis sian lastan ripozejon en la propra bieno en Novzelando, 60 cm sub la tersurfaco, volvita en tuko. Sur lia tombo kreskas arbo. Ău ni funebru ař enviu lin?

Walter KLAG

1. sto signifas cent en kelkaj slavaj lingvoj.

2. Hajnburg, urbo oriente de Vieno.

3. Stirio estas ařstria federacia lando.

Ařto■osea restoracio Bad Fischau [bad fi■ař] sude de Vieno.

Ties lavejo. Tipa estas la neregulaj interspacoj inter la kaheloj.

Kuracbanejo Blumau (Blumař) en orienta Stirio; foto de modelo.

Hundertwasser, kiam li estis 48-jara (memportreto; fotita el libro).

Rubobruligejo Spittelau [■pitelař] en la nařa distrikto de Vieno.

Hundertwasser-lo°domo en la tria distrikto de Vieno, en L÷wengasse (Leonoj-strateto)

Hundertwasser-pentra╝o lař la "fenestro-rajto": Ander-strateto, 17a distrikto de Vieno.

 ;