Numero: 006937

Lingvo: syama@dokkyo.ac.jp

Prioritato: 2

Korektita versio

fotosugesto: bildo de (malnova) Petit Larousse, eventuale nova kaj malnova.

GENROJ EN LA FRANCA

Sinjorino "Le secrÚtaire" (la sekretario)

ař Sinjorino "La juge" (la ju°istino)

La hindeřropaj kaj semidaj lingvoj montras tre strangan aparta╝on: en ili, la substantivoj estas dispartigitaj en tri klasojn, sen ia konata kařzo. Tri klasojn, kiujn la gramatikistoj nomas gramatikaj genroj. Tio tre mirigas la orientanojn, en kies lingvoj ne ekzistas tiaj malsimpla╝oj. Efektive, kiam japanoj ař turkoj studas la francan lingvon, ili ver■ajne rigardas kiel Šinan kaprompa╝on, ke la tasse (la taso) kaj la soucoupe (la subtaso) estas traktataj female, dum le bol (la bovlo) kaj le verre (la glaso) estas rigardataj kiel maskloj. Ili vane serŠas la kařzon de tiu stranga╝o. Kaj ili bone ridas, kiam ili konstatas, ke eŠ grandvaloraj verkistoj falis en la kaptilon, ellasante senpripense la erarajn dirmanierojn un atmosphŔre, un esbroufe, une esclandre, un orbite ... (atmosfero, fanfaronado, skandalo, orbito) anstatař la °ustaj formoj une atmosphŔre, une esbroufe, un esclandre, une orbite ...

Kelkaj lingvoj (la angla, la armena, la irana) perdis tiun aparta╝on dumvoje. Bone. Aliaj (la latinidaj) havas nur du klasojn, perdinte la neřtron. Sed la malfacileco restas sama. Tiu divido de la substantivoj en du klasojn estas efektive unu el la grandaj malfacila╝oj en nia kara franca lingvo. Iuj asertas, ke °uste tio kařzas °ian belecon. Povas esti. Ăiakaze, tio estas nesuperebla fakto.

Sed, per Šiuj diabloj, ni ne igu la aferon ankorař pli malsimpla!

De jarcentoj, la franca lingvo kapablas distingi paniston (le boulanger) disde panistinon (la boulangŔre). Efektive, tiuj du homoj formas paron, kaj ambař apartenas al nia universo: povas esti utile, precizigi, Šu oni parolas pri unu, Šu pri la alia. Sed se iu civitano turnas sin al sia deputito, kian utilecon havas la distingo inter le dÚputÚ (la virdeputito) kaj la dÚputÚe (la deputitino)? Tio estas perfekte senutila: ne temas pri paro, kaj la sekso de tiu parlamentano havas nenion utilan Ši tie. Antař nelonge, la historiistino HÚlŔne CarrŔre d'Encausse [helÚn ka­Ú­ dankˇs] estis elektita al la plej alta posteno en la Franca Akademio. Ůi tuj precizigis, ke ■i estas ekde nun Sinjorino le SecrÚtaire perpÚtuel (la vivdařra sekretario) (neřtre), kaj ne Sinjorino la SecrÚtaire perpÚtuelle (la vivdařra sekretariino) (female). Ůi donas la kialon de tiu firma decido: "la vivdařra sekretario estas ne persono, sed institucio datumanta de 1635: ne temas pri mi, nek pri iu alia; mi ne volas °in virinigi kaj ligi kun mia esta╝o; tio estas pli logika kaj la franca lingvo fartas des pli bone." Alivorte, institucio ne havas sekson, kaj °ia nomo havas nur la gramatikan genron, kiu fontas de °ia etimo. ěi povas esti maskla, °i povas esti femala: unu ■anco el du. Ăi-okaze, temas pri maskla nomo (gramatike maskla, ne sekse maskla, kio estus tute alia afero).

Socia problemo

Iuj imagas al si, ke per la femaligo de la postenaj nomoj, oni batalas favore al la aliro de la virinoj al la diritaj postenoj. Tio estas plej mal°usta. La vero estas eŠ ekzakte mala. Oni ■ajnigas la problemon leksika, °uste por zorge ka■i la fakton, ke °i estas °isfunde socia. Oni ╝etas al la virinoj amuzilon, la femaligon de kelkaj substantivoj, kun la espero, ke ili kontenti°os per tio, kaj rezignacios pri la lukto por la egaleco de la salajroj kaj la aliro al la decidaj postenoj.

Kelkaj personoj imagas al si, ke ekzistas necesa kaj konstanta rilato inter sekso kaj gramatika genro. Tia rilato neniel ekzistas! Se °i ekzistus, en la mensa universo de la franclingvanoj, Šiuj balenoj estus femalaj, kaj ekzistus nur maskloj Še la delfenoj! En preskař Šiuj animalaj specioj, la sola maniero reprodukti°i estus partenogenezo!

De kelkaj jaroj, la fama vortaro Petit Larousse akceptas une dÚputÚe (deputitino) kaj une ministre (ministrino). La eldono de la jaro 2000 aldonas une juge (ju°istino). Tiuokaze, kial oni ne inventas ankař une hannetonne, une homarde, une poissone, une ca´mane, une lÚzarde, une bouvreuille, une cachalote, une okapie, une rhinocÚrosse (melolontino, omarino, fi■ino, kajmanino, lacertino, pirolino, makrocefalino, okapiino, rinocerino), vortojn ne ekzistantajn? Kaj se oni sentas sin devigataj krei femalajn neologismojn, kial la maskloj estus forlasitaj? Necesos do, sub minaco de neakceptebla maljusteco, fabriki <K>un Úcrevis, un langoustin, un coccinel, un balein, un musarain, un belet<N> (virkankro, viromareto, virkokcinelo, virbaleno, virsoriko, virmustelo), vortojn same ne ekzistantajn?

Siavice, la homa specio bezonus similajn krea╝ojn. Claudia Schiffer [klařdja ■ifer] postulus, ke oni nomu ■in une mannequine (manekenino). Oni ne plu komprenus la vorton mÚdecine, kiu povus difini, ne nur "medicinon", sed ankař "medicinistinon". Sinjorino la rectrice (rektorino) de la universitato estus homonimo de la rectrices (plumoj de birda pugo). Kona kuiristino ne plu estus nomata un cordon-bleu (blua kordono, sed une cordonne-bleue (blua ■trumpo), sed une basse-bleue (blua baso), ař eble une chaussette-bleue (blua ■trumpetino).

La deviga korolario estus, ke Catherine Deneuve [kat­Ý>n denÚv] restus une vedette (Šefrolulino) kaj une star (stelulino), sed GÚrard Depardieu [╝e­ß­ depa­djÚ] ne plu akceptus esti le dupe (la vir-trompito) de la evoluo de la lingvo, kaj i°us do un vedet (virŠefrolulo) kaj un star (virstelulo), eble ankař un idol des jeunes (viridolo de la junuloj). Trafikakcidento trafus nur un victime (virviktimo) se tiu virpersono (ce person) estas sinjoro.

Kaj se iu dirus tiam al mi: "vi estas une crapule (kanajlo) kaj une fripouille (fripono), Šar vi skribis tian artikolon," mi respondus: "mi tre bedařras, se mi estas un crapul (virkanajlo) kaj un fripouil (virfripono)!"

AndrÚ CHERPILLOD

 ;