: ne alvenis reviziajho de Katalin, eble kulpe de Luna.)

minimume Korektita versio Noto de la ařtoro: bv. lasi 'ci' en la suba artikolo!

numero: 006909

rubriko: Eseo

redaktis: Paulo Gubbins

foto-sugesto: neniu

prioritato: 2

JAPANIO

Takasugi Sinsaku: Novjara klaŠo super konjako

Mi neofte vidas televidon, sidas antař la ekraneto probable dekon da horoj jare. Ne ke mi opinias, kiel plej multaj, ke la kriterio de intelektulo estas maldegno al televido. Al mi simple mankas tempo, okupite, estante nerařmisto, de sakritaj movadaj aferoj. Interesas min ja matŠo de piedpilko, ař Šu oni devas diri futbalo?, en la televido; okazas ke, pasante tra la salono, kie la familianoj sin amuzas per tiu malluksa rimedo, mi ne malgrařvole rigardas kaj pasigas kvaronhoron nur por poste akuzi min pri frivoleco.

La novjara ferio estas tamen io alia. Mi sidas en dolce farniente, faras nenion. La maljuna virino trafoliumas ╝urnalojn kaj murmuras, ke oni prezentos For kun la vento. Ău ci volas vidi °in? Ne estas malbona ideo nostalgii kun la malnovaj amikoj Leigh kaj Gable. Kiel? Ci vidos historian dramon dum la vakaj minutoj antař la komenco de la filmo? Bone, mi iru kun ci.

Tiel komenci°is "Yosida Sy˘in kaj Takasugi Sinsaku", pritraktanta la epokon de alia civitana milito en tiu Ši lando antař la tiel nomata Restařro. Tiu renversis la feřdan registaron, nomatan la ■ogunejo, kaj ekigis la modernigon de Japanio, por ke tiu Ši plenkresku kiel okcidentmodela imperiisma potenco sub la ■amanisma ařtoritato de la re°o, ař, kiel oni diras, imperiestro.

Majstro kaj disŠiplo

La teatra╝o pruvi°is, kontrař la anticipo, interesa, kaj ni travidis °in °is la fino, nuliginte la unuan planon spekti la scenojn el la usona Malnova Sudo. Sy˘in [■ooin] kaj Sinsaku estas majstro kaj disŠiplo en privata lernejo en kamparo de unu el la vasalaj markizoj sub la ■oguno, kiujn turmentas la penso pri la sorto de ilia patrio.

La majstro vizitas komandanton Matthew Perry sur fregato de la usona skadro, kiu venis por negoci pri komerca traktato kun la ermita lando kaj ╝etis ankron fronte de la golfo de Tokio, tiam nomata Edo, por peti preni lin sur■ipe al Usono. Japanio alprenis la politikon de fermita lando ekde la mezo de la 17a jarcento, sub kiu iu ajn, kiu provis iri eksterlanden, estis punata per morto.

Perry demandas Sy˘in, tra interpreto de lia adjutanto, kial li volas fari tion. Por studi en Usono, por serŠi vojon kiel li povos savi sian hejmlandon de la subjugado fare de okcidentanoj. La komandanto demandas kial li pensas ke Ăinio estis venkita de britoj en la opia milito. Per iliaj kanonoj? Ne, tio estas Šar la Šinoj ne estis liberaj. Ili ne volis morti por la korupta registaro. La juna japano ne komprenis. Tiam Perry murmuras ion, kio grade lařti°as distinge ařdebla. "Ni tenas tiujn Ši verojn kiel memevidentajn, ke Šiuj homoj estas kreitaj egalaj, ke ili estas dotitaj fare de la Kreinto per certaj neforpreneblaj rajtoj, ke..."

Alvoko al la publiko

Mi estus devinta ridi, sed mi ne ridis. Certe, tio estas historiografie malvera. Perry venis ne kiel apostolo de libereco sed kiel avangardo de la usona imperiismo. Estis en 1854, kaj multe da jaroj antař Gettysburg. En la paradizo de la Libereco floradis la bienega sklaveco kaj la aristokratio kiu poste forflugis kun la vento. Malgrař tio, tiu Ši dramaturgio ne estis ridinda, °i estis alvoko de la re°isoro al la nuna publiko. ěi ne bazi°as sur historiaj faktoj en multaj aliaj detaloj; tion °i ne celas. La lasta sceno duobli°as kun tiu de la britaj kanonoj mu°antaj kaj de la britaj aplombaj soldatoj -- kun bajonetoj -- tretantaj la marbordon metodike apud abatisoj kaj kadavroj de Šinoj.

En 1867, dek tri jarojn post la konversacio sur la usona fregato, Sinsaku, la disŠiplo kaj mem nobelo, disbatis la malnovstilan armeon de la nobeloj de la landgrafo per la unua bataliono sur tiu Ši tero konsistanta el roturiers: la samaj mu°oj de kanonoj, samaj triumfaj pa■oj, kiel tiuj de la britaj modeloj dum la opia milito, de la ╝us naskinta infanterio Nova Modelo japana. La politiko de la teritoria ■tato en la provinco estis inversita al tiu de disfaligo de la ■ogunejo, kio ekstartigis la tutlandan revolucian lavangon.

Iuj asertas ke la penso de Sy˘in atingis respublikanismon tuj antař lia ekzekuto 29-jara°a fare de la ■oguneja reakcio: granda diferenco disde la t.n. postmoderna amaso kiu, kun disdonitaj flagetoj en la manoj, huraas antař la imperiestra palaco en la Novjaro. Robert Louis Stevenson lařdis lin, en la eseo Yosida Torazir˘1, kiel la plej noblan personon en la homa historio.

Paria kapitalismo

En la epoko de Sy˘in, la devizo de Šiuj revoluciuloj estis "la spirito de la Oriento kaj la te­niko de la Okcidento". Ili komplete ne konsciis pri tio ke la supera materia te­niko naski°is el la supera spirito. La plimulto de la japanoj ankorař nun pensas same. Kio estas la kvintesenco de la azia spirito? Fideleco al la monar­o kaj pieco al la gepatroj. La azia kapitalismo ne estas moderna, °i estas paria kapitalismo. Tion pruvis tutevidente la lastatempaj skandaloj en la japana ekonomio kaj politiko.

La mesa°o de la re°isoro estis ařskultita. Asahi, la Manchester Guardian de Japanio (mi restigas tiun Ši epiteton "Manchester" pro nostalgio al John Cobden kaj Richard Bright), aperigis la favoran komentarion de certa ařtoro de nefikciaj rakontoj ("inspirita vivo kiu semis por demokratio"). En hodiařaj tagoj en Japanio, la vorto "demokratio" jam estas suspektinda, kiel observate okaze de la rifuzo de la ordeno de la Kulturo fare de la Nobel-premiito ďe Kenzabur˘, kiu deklaris ke li ne akceptas la ordenon Šar li estas infano de la postmilita demokratio. Li estis minacata de anonimaj telefonvokoj pro lŔse-majestÚ.

La televidstacio estis NHK, ■tatadministrata, Še kiu nekonformismaj programoj estas barataj post la subpremo de kritikema kabaredo frue post ties efemera populareco tuj post la fino de la milito. La kialo de la Širkařvoja°o de tiu Ši programo tra la cenzuro povas konsisti en tio ke la ařtoro de la origina romano estas Siba Ry˘tar˘, kiu estas "nacia" romanverkisto, populara precipe inter la plejparto de la japanaj entreprenistoj. La televida versio estas tre diferenca de la originalo.

Misio de la gazetaro

Lastan ařguston en Berlino, la redakcio de MONATO kunsidis. Mi esprimis miron pri tio ke dekstruloj faras el nia magazino liberan tribunon por sia opinio. Ăiuj aliaj Šeestantoj ne komprenis min. Iu diris ke oni en Eřropo ne povas scii politikan implicon en Japanio de iu artikolo. Al mi la misio de la gazetaro ne estas objektiva raporto de faktoj; °i devas eduki la publikon; se ne, °i ne estus ╝urnalismo.

En la moderna Germanio ne ekzistas dan°ero de retroiro al ultranaciismo: tio estas la rezulto de profunda kontemplado fare de la germanoj pri la pasinteco. Ne tia post la unua mondmilito. La vajmara respubliko estis konstante skuata de naciistoj antařnaziaj, kiel la sikarioj de Erzberger kaj Rathenau. Kiuj legas Kurt Tucholsky pensus ke la tiama Germanio fotografie similas al la aktuala Japanio. Vere, la kajzero fu°is sed la generaloj restis, kiuj pavimis la vojon por Hitlero.

En Japanio, diskursoj kiuj estus punkode puneblaj en Germanio, kiel la negado de la Holokařsto, dominas en la politika klaso kaj prosperas en sensacia ╝urnalismo ("Japanio faris bona╝ojn por Koreio kaj Ăinio", "Se la milito estis malmorala, niaj mortintoj mortis vane, kio neniam repaci°as kun nia sento").

Se la rezulto de elektado estas Šiam obeinda, kial la EU-registaroj preskař bojkotas Ařstrion?

YAMASAKI Seik˘

1. Toraziro˘ estas lia civila nomo; Sy˘in, plumnomo kiel literatoro.

 ;