Numero: 006878

Rubriko: Hobio

Prioritato: 2 Fotoj: tri jpg aldonitaj Korektita versio

DOMMASTRUMO

ěardenumi

Antař kvin jaroj mia patrino venis lo°i apud ni en Irlando. Tre bon■ance dometo, situanta tre proksime al nia tiama hejmo, estis vendota, kaj mia patrino tien translo°i°is. Malantař la domo, profunda akvofosa╝o limas kun °ardeno kaj najbara tereno nordflanke. Ăe la suda muro, la domo trovi°as inter la °ardeno kaj alia najbarejo. Inter la muro kaj fosa╝o ku■is granda herbaro, kiu etendi°is °is sova°a loko, abunda je rokoj, for╝etitaj boteloj, ruba╝oj postlasitaj de konstruisto kaj koto. Kiel vegeta╝a tapi■o tie kreskis nur ranunkoloj. La grundo estis ege malseka, Šar iam tie trovi°is torfejo. Iun tagon la suda najbaro vokis min. Li estis luinta fosma■inon por sia °ardeno kaj demandis, Šu mi volas pruntepreni °in. ěoje mi petis la dungitan stiriston fari fosa╝on Še la herbarfino, por ke la °ardeno de mia patrino estu drenita.

En nia propra °ardeno estis sufiŠe da plantoj, arbustoj kaj arboj, do mi komencis transporti malgrandajn arbojn (kolektitajn en tombejoj, torfejo, lařstrate ař en aliaj anguletoj), prenis stika╝ojn kaj semojn el plantoj de nia °ardeno kaj plantis ilin en tiu de mia patrino.

Post tri jaroj (en aprilo) forpasis mia patrino. Tiun saman jaron (en septembro) mia edzo emeriti°is kaj ni translo°i°is al la domo kaj °ardeno de mia patrino. Nun komenci°is la vera laboro! Tiutempe restis ankorař herbaro, sed nun Širkařita norde kaj sude de floroj. La "sova°a arbaro", okcidente de la nova fosa╝o, konsistis el multaj arbetoj: interalie kverkoj, fagoj, fraksenoj, betuloj, salikoj kaj kelkaj Šiam verdaj specioj. Mi komencis aŠeti belajn arbojn kaj plantis ilin en la herbaro: ekzemple acerojn kun bela ■elo, "plorantan" fagon, pirarbon kaj pomujojn.

Rememorante ion, kion mi lernis antař kelkaj jaroj, mi komencis realigi alian projekton. Estas sciate, ke la gaeloj Šiam ■atas arbojn. Kelkaj homoj eŠ asertas, ke ili eŠ adoras arbojn. En la pasinteco la arboj estis gravegaj por la homa vivo, kaj eŠ al la literoj alfabetaj oni havigis arbajn nomojn, komenci°antajn per la koncerna litero. Do, mi decidis kolekti arbojn kun literkomencaj nomoj (vidu apude). Kelkaj specioj de arboj tre facile haveblis (ekzemple pino, betulo, avelarbo, kverko), aliaj kostis monon, precipe la tremolo. Surprizis min la elekto de iuj arboj por atribuo de liternomoj -- hedero estas stranga arbo sen trunko, kaj erikon mi konis nur pro la fakto, ke °i kreskas malalte sur deklivoj. Krome mi malkovris, ke kreskas ankař arboforma specio de eriko. Do, mi kontentis, kiam la suda najbaro havigis al mi tri tiuspeciajn ekzemplerojn.

Por la dek-unua litero, M, al kiu estas atribuita la gaela vorto muin (vito) mi plantis klematon (Clematis vitalba). ěi kreskas vitsimile. (Pro la malvarma klimato vito ne vegetas en Irlando.) La ceterajn arbojn mi iompostiome kolektis kaj plantis, sed unu preskař apenař ne likvidis min. La dek-kvina alfabetarbo estas la sambuko Sambucus ebulus (tre ofte videbla arbo en la kamparhe°oj), kaj la dek-kvara estas nana sambuko. Pri °i mi neniam ařdis, sed la nana sambuko aperas en la katalogo de irlandaj plantoj, eldonita de la estro de Botanikaj ěardenoj en Dublino. Do, mi skribis al li kaj ricevis respondon, ke °i kreskas en du lokoj. La estro prenis kelkajn radikojn, kaj nun ili kreskas en la Botanikaj ěardenoj en Dublino. Li invitis min trarigardi ilin kaj afable proponis plantetojn al mi, kiujn mi kompreneble, tre dankeme akceptis. Do, la "avenuo" el alfabetaj arboj jam estis kompleta. Kion fari plu?

ěardenklubo fondita

En nia urbo antařnelonge estis fondita °ardenklubo. Enkadre de °i vintre okazas diversaj prelegoj kaj ekspozicioj de floraran°ado. La anoj kunportas plantojn el la propra °ardeno kaj vendas ilin helpe al bonfaraj organiza╝oj. Somere la anoj ekskursas al belaj bienoj, °ardenoj, plantovendejoj, florfestivaloj ktp. Dum iu vizito al kastela °ardeno min ravis bela ligna konstrua╝o, kiu situas Še la nodo de vojetoj. ěi havis nek murojn, nek tegmenton, nur kadron formitan el ok stangoj supre kunligitaj, simila al skeleta okangula templo. Pro grimpanta rozo la muroj esti°is verdkoloraj, kaj tegmento akiris blankan florornamon. Mi faris per krajono skizon de tio kaj montris °in al amiko, kiu estas ligna╝isto. Jam la sekvan someron konstrua╝o en formo de pagodo videblis en nia °ardeno. ěi ne estis konstruita el bele prilaborita ligno -- sed el krudaj piceaj stangoj, kaj la plantoj baldař kovris ilin. Anstatař havi nur unu planton tie, mi preferis kelkajn, eŠ multajn, kiuj estigu buntan vida╝on. Baldař poste jam kreskis tie "grimpantaj" plantoj, ekzemple tri klematoj, rozo, pasifloro, planto de la solana familio kaj flava lupolo.

Ponto bezonata

Alia malperfekta╝o de la °ardeno estis tio, ke estis ponto bezonata, kiu transpasu super la fosa╝o. Mi estas ano de la loka arkeologia societo kaj iam ařdis prelegon pri la plej antikva ponto en Irlando, trovita antař unu-du jaroj. Ne tro malproksime al nia urbo estas resta╝oj de kelta mona­ejo, konstruita antař ses jarcentoj kaj tre bone konata en Eřropo. ěi nomi°as Clonmacnoise [klonmaknojs] (gaele Cluain Mhic Nois) kaj flanke de °i malrapide fluas la lar°a rivero Ůanon. En la jaro 804 p.K. ligna ponto transpasis la riveron. Nun °i "ripozas" sur la riverku■ujo, bele konservita pro la fluo de riverakvo. La ponto estas farita el krudaj stangoj kun vertikalaj fostoj, kiuj profunde eniris la koton kaj levi°is je alteco °is ok metroj super la horizonta ponto. Tio fascinis min kaj ree mi skizis °in por mia amiko ligna╝isto.

Arboj -- mia preferata ■atokupo

Ăi-jare, simila (kvankam eta) modelo de tiu ponto transpasas nian fosa╝on, ligante la herbaron kun la arbareto. Dum la pontokonstruado la ligna╝isto elfosis rondan kava╝on je la suda fosa╝limo. Tie esti°os lageto. Mi intencas fortikigi la bordojn per ■tonoj. Sudparte la ■tonoj estos aran°itaj ■tupare kaj la pluvakvo venos tra tuboj el la tegmento de la gara°o, estigante dum pluvo akvofaleton! Sed tio efektivi°os en alia jaro.

Nia domo staras sur 0,16 hektaroj. Kvankam plenkoloraj floroj ravas min, tamen estas arboj mia preferata ■atokupo.

Nun arbareto situas Še la okcidenta fino de la °ardeno, kaj la avenuo de "alfabetaj arboj" nordparte. Cirklo el pli ekzotikaj arboj trovi°as en la herbaro. Ăiujare mi kolektas pli da arboj ař plantas semojn, glanojn ktp. Se mankas spaco en la grundo, mi konservas la arbetojn en potoj, iujn por postaj donacoj, aliajn mi kultivas kiel nanaj arboj "bonzai" (hobio, kiu estus temo de alia artikolo). ěis nun en nia °ardeneto kreskas almenař 46 specioj da arboj, inkluzive de Gingko biloba -- mirinda kreska╝o! ěi unue floris antař 350 milionoj da jaroj -- do, antař la veraj arboj (tiam nur kreskis "filikaj arboj"), pli frue ol la sařroj, eŠ antař ol la insektoj, rampis surtere. Do, nenio kapablas dama°i °iajn strangformajn foliojn. En nia °ardeno kreskas ankař 86 specioj da arbustoj kaj multaj florplantoj, Ši tie ne menciante la domplantojn.

La plej bona afero estas, ke plantoj produktas semojn. Oni povas fari stika╝ojn kaj inter■an°i plantojn kun najbaroj kaj amikoj. Tial estas tre miriga fakto, ke se dek homoj ricevus egalan kvanton de samaj plantoj, tamen iliaj °ardenoj aspektus malsimilaj pro la specifa aran°o, malsamaj grundkondiŠoj kaj preferoj de la homoj. La °ardenumado estas tre absorba hobio!

Mßire Nic AOIDH

Arba alfabeto

Nia domo kaj la pagodo

Frakseno kaj alno

 ;