tita versio

numero: 006852

rubriko: moderna vivo / reago

foto-sugesto: neniu

prioritato: 1

REAGO

Ău vere kristana erao?

Stefan Maul skribas en la januara numero (p.á3): "Pli ol unu miliardo da Šinoj [...] kaj milionoj da judoj havas tute aliajn, proprajn kalendarojn." La realo estas, ke Šinoj uzas la t.n. kristanan eraon de post 1949. Antař ol la komunistoj starigis la popolan respublikon en tiu jaro, la naciistoj numeris jarojn ekde 1912, kiun ili nomis la jaro I (tiu Ši romia cifero pro °ia montanara, Montagnarda aludo -- l'an I) de la respubliko, °uste kiel faris francoj en 1793.

Tiam jarmiloj da orienta monar­io kolapsis. Tio, kion faris la marksistoj en 1949, ne ekvivalentas al tio, kion faris Napoleono en 1806 kiel parton de sia reakcia kompromiso kun la malnova re°imo. Ili estas ateistoj, kompreneble, kaj ne intencis kristanigi Ăinion, sed simple alprenis universalan jarnumeradon. La celo estis tute laika, por uzi francan sencon de la vorto, simila al adopto de la metra sistemo.

Kataklismo

Kio pri la sistemo antař la respubliko? Ekde la jaro minus (t.e. "antař Kristo") 140, la imperiestro Wu de la dinastio Han, la unua unuigita kaj longdařra imperio sur la Ăiela Regno, proklamis la jaron la jaro unu de Jianyuan. La nomo signifas bagatela╝on, "starigon de origino" ař ion tian, sed tiu sistemo dařris °is 1911. Tiajn titolojn de epokoj ni tradukas esperanten per "erao". La nomo de erao estis ■an°ita tute kaprice: ekz. kiam kataklismo plagis la popolon, oni anstatařigis °in por ekzorci la landon pro malbona omeno. Sin trovas senfino da tiaj eraoj, kaj estus neeble por nuntempaj lernejanoj memorigi la kronologion de la Šina historio sen helpo de la "kristana" erao.

Tion mildigis la reformo de la imperiestro Hongwu, la unua de la dinastio Ming, en la 14a jarcento. Li dekretis, ke la nomo de la erao restu sama dum la regado de Šiu monar­o. Eřropanoj rigardus tion azia stulta╝o, sed ankař ili praktikas analoga╝on, nomante epokon lař reganto, ekz. la viktoria hipokriteco, la eduarda diboŠo, meblo regenteca ktp, kvankam ili ne kalkulas jarojn per °i krom en juraj terminoj, kiel 13 Eliz. signifanta la le°on de la 13a regjaro de re°ino Elizabeto, nome 1571.

Kultura kolonio

Japanio, kultura kolonio de Ăinio, simiis la sistemon de sia najbaro ekde la sepa jarcento. Dařris la institucio pli longe ol en ties naski°loko: °i ankorař estas monar­io, postrestinte sian modelon. Estas kriterio pri moderneco, Šu ař ne oni uzas la kristanan eraon anstatař tiu de la reganta monar­o. Tio neniel rilatas al kristanismo.

Japanio estas vere subevoluinta lando en tio, ke la pli racian manieron de "unu erao sub unu re°o" °i alprenis nur en 1868 post la restařro de la antikveca monar­io, ař deformita revolucio, sub la praavo de la nuntempa re°o, duonan jarmilon post la imperiestro Hongwu, kiu estis racia despoto en multaj facetoj.

Freneziga streŠo

Aferoj drame ■an°i°is kun la heredo de la regno fare de la nun reganta imperiestro, kies nomo estas Akihiro. La konservativa registaro proklamis, ke la nova nomo de erao estas Heisei [hejsej], tiel difininte lian postmortan honoran titolon tia, per kiu oni devas ne alvoki lin dum li vivas lař bizanceska kodo de etikedo. Oni nun devas nombri kian a°on iu havas, subtrahante naski°jaron elde 64, kiu estas la lasta jaro de la erao Sy˘wa [■oořa], la antařa erao, kaj al la diferenco adiciante la aktualan jaron de Heisei, minus unu por kompensi la duobli°on de la jaro de la morto de la antařa imperiestro. Tio estas freneziga mensa streŠo.

La tre konservativaj japanoj tuj komencis ■alti°i al la "kristana" erao. Lastatempe uzas la regnestran eraon nur la registaraj instancoj. Rapida konverti°o okazis sen caro Vladimiro.

Komuna eraro

Mi ne scias pri israelanoj, sed usonaj judoj uzas la kristanan eraon simple Šar tio estas konvena, °uste kiel °i estas tia por komunistaj ateistoj. Ili tamen bele kontribuis al la laikigo de termino. Anstatař "antař Kristo", "post Kristo", ili diras kaj skribas "antař la komuna erao" (angle: before the common era) ař "lař la komuna erao". Mi mem faras tion. Esperantistoj estas kontrař diskriminacio, ili estas neřtralistoj: ne sidas bone la nomado "kristana" erao en esperantismo.

La vortumo de Stefan Maul ne ■ajnas esti tařga. Tiu Ši jaro estas 2000 lař la komuna erao, ne lař la komuna kalendaro. Ăiuj en la mondo, ař preskař, uzas la gregorian kalendaron. La protestantoj ankař antařlonge en ekumenisma fervoro. La Šinoj festas novjaron lař la malnova luna kalendaro, sed en Šiutagaj aferoj ili observas la gregorian. Ankař la rusoj ne uzas plu la malnovan kalendaron. La oktobran revolucion ili jam ne festas en novembro, kiel cetere neniujn revoluciojn.

YAMASAKI Seik˘

 ;